![\"\"](\"http:\/\/www.filozofiadlajanuszy.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/comment_8kaADfToGUISXDSbzUVPZ3ZAZijmOxOf.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Wed\u0142ug niekt\u00f3rych lewicowych my\u015blicieli konsument na rynku jest biern\u0105 marionetk\u0105 w r\u0119kach wielkich graczy. Czy aby jednak na pewno?<\/strong><\/p>\n Kolonizacja. Tak marksistowski filozof Henri Lefebvre okre\u015bli\u0142 to co, kapitalizm robi z \u017cyciem codziennym cz\u0142owieka. Lefebvre rozwin\u0105\u0142 tu star\u0105 marksowsk\u0105 koncepcj\u0119 alienacji pracy. Zdaniem Marksa, kapitalizm sprawi\u0142, \u017ce cz\u0142owiek zosta\u0142 oddzielony od swojej pracy, tzn, \u017ce przesta\u0142a ona by\u0107 cz\u0119\u015bci\u0105 jego to\u017csamo\u015bci. Robotnik w fabryce pracowa\u0107 ma wy\u0142\u0105cznie dla pieni\u0119dzy, nie po to by zaspokoi\u0107 swoj\u0105 ludzk\u0105 potrzeb\u0119 wykonywania czynno\u015bci le\u017c\u0105cych w jego naturze.<\/p>\n Ale Lefebvre poszed\u0142 dalej. Jego zdaniem ka\u017cdy aspekt \u017cycia codziennego od mycia z\u0119b\u00f3w, przez chodzenie po mie\u015bcie po wyjazd na wakacje zosta\u0142 wyalienowany. Cz\u0142owiek wsp\u00f3\u0142czesny nie \u017cyje autentycznym \u017cyciem, nie afirmuje swojej prawdziwej to\u017csamo\u015bci, jest jedynie bezmy\u015blnym konsumentem tego co narzuca mu wszechobecny system.<\/p>\n Niejako w odpowiedzi na to francuski historyk, jezuita i psychoanalityk Michel de Certeau napisa\u0142 swoje dzie\u0142o po\u015bwi\u0119cone \u017cyciu codziennemu, gdzie ta pesymistyczna wizja zosta\u0142a mocno z\u0142agodzona<\/strong><\/p>\n De Certeau pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 przyk\u0142adem miasta. W 1980, gdy pisa\u0142 swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 \u017cywa by\u0142a jeszcze idea modernistycznego miasta, z g\u00f3ry zaplanowanego z uwzgl\u0119dnieniem najnowszych osi\u0105gni\u0119\u0107 nauki i techniki. Gdyby przyj\u0105\u0107 punkt widzenia neomarksist\u00f3w, szczeg\u00f3lnie Lefebvre’go uzna\u0107 by nale\u017cy, \u017ce cz\u0142owiek w takie miasto jest niejako wt\u0142oczon\u0105, biern\u0105 jednostk\u0105. I de Certeau by si\u0119 z tym zgodzi\u0142 \u2013 ale po cz\u0119\u015bci.<\/p>\n Istotnie, trudno polemizowa\u0107 z tym, \u017ce w rzeczywisto\u015bci kapitalistycznej s\u0105 pewni uprzywilejowani gracze \u2013 w\u0142adze, korporacje itp. dysponuj\u0105cy zdecydowanie wi\u0119ksz\u0105 si\u0142\u0105 ra\u017cenia ni\u017c zwyk\u0142y, szary cz\u0142owiek. Filozof pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 tu przyk\u0142adem planuj\u0105cego miasto architekta patrz\u0105cego na d\u00f3\u0142 ze 103 pi\u0119tra World Trade Center (przypominam, ksi\u0105\u017cka z 1980 roku). Jego dzia\u0142ania nazwa\u0142 Francuz, zapo\u017cyczaj\u0105c z j\u0119zyka wojskowo\u015bci strategicznymi. Tacy gracze s\u0105 jak wielkie armie okupacyjne, kt\u00f3re zajmuj\u0105 jaki\u015b kraj.<\/p>\n Ale w spo\u0142ecze\u0144stwie s\u0105 i inni gracze \u2013 mniejsi.<\/strong><\/p>\n Tacy zwykli ludzie nie patrz\u0105 na rzeczywisto\u015b\u0107 z wielkiej wysoko\u015bci, nie jest ona dla nich dwuwymiarow\u0105 map\u0105. Maj\u0105 j\u0105 dan\u0105 w 3D i to co strategiczni gracze zaplanowali w \u201eoderwaniu od rzeczywisto\u015bci\u201d taki drobny gracz \u2013 konsument, mieszkaniec miasta itp. – musi przerabia\u0107 w praktyce.<\/p>\n Dzi\u0119ki temu \u201eprzerabianiu\u201d w\u0142a\u015bnie nie jest on wy\u0142\u0105cznie biern\u0105 stron\u0105 w spo\u0142ecze\u0144stwie<\/p>\n De Certeau nazwa\u0142 dzia\u0142anie drobnych podmiot\u00f3w \u201etaktykami\u201d. Mo\u017cna ich por\u00f3wna\u0107 do partyzant\u00f3w, kt\u00f3rzy co prawda nie s\u0105 w stanie pokona\u0107 wielkiej armii w walnym starciu, ale z drugiej strony kryj\u0105c si\u0119 w g\u00f3rach nie mog\u0105 zosta\u0107 ostatecznie pokonani i ci\u0105gle psuj\u0105 krew okupantowi. R\u00f3\u017cnego rodzaju praktyki spo\u0142eczne czy dobra konsumpcyjne traktuje filozof nie jako co\u015b danego z g\u00f3ry przez kapitalistyczny system, ale jako pewnego rodzaju materi\u0119, kt\u00f3rej ostateczny kszta\u0142t nadajemy sami.<\/p>\n Przedepty na trawnikach, gad\u017cety tuningowe do samochod\u00f3w, a nawet zmiana tapety na pulpicie<\/strong><\/p>\n Wszystkie tego typu dzia\u0142ania indywidualizuj\u0105ce s\u0105 dobrym przyk\u0142adem tego, o czym pisa\u0142 de Certeau. Jego zdaniem cz\u0142owiek rzadko kiedy \u201eodcyfrowuje\u201d rzeczywisto\u015b\u0107. Du\u017co cz\u0119\u015bciej j\u0105 \u201eodczytuje\u201d. R\u00f3\u017cnica ma polega\u0107 na tym, \u017ce w tym drugim wypadku \u201eodczytuj\u0105cy\u201d wnosi co\u015b od siebie, nie ch\u0142onie jedynie zastanego stanu, a raczej go wsp\u00f3\u0142tworzy. W podanych wy\u017cej przyk\u0142adach kolejno sie\u0107 chodnik\u00f3w zaplanowana przez urbanist\u0119, samoch\u00f3d zaprojektowany teoretycznie jako sko\u0144czona, estetyczna i funkcjonalna ca\u0142o\u015b\u0107 czy domy\u015blna tapeta na pulpicie komputera czy telefonu s\u0105 jedynie punktem wyj\u015bcia.<\/p>\n A co na to \u201esystem\u201d?<\/strong><\/p>\n A no broni si\u0119… albo dostosowuje. \u015awietny jest tu przyk\u0142ad grafficiarzy. Graffiti na \u015bcianach to idealny przyk\u0142ad \u201ecodziennej partyzantki\u201d, robienia czego\u015b inaczej, ni\u017c strategiczni gracze zaplanowali. Z jednej strony jest zwalczane, ale z drugiej… masa jest przecie\u017c miejsc, gdzie graffiti mo\u017cna robi\u0107 ca\u0142kowicie legalnie. Je\u017celi chodzi o dobra konsumpcyjne, takie jak samochody, ubrania, czy sprz\u0119t elektroniczny zmiany oddolnie wprowadzane przez konsument\u00f3w s\u0105 najcz\u0119\u015bciej na bie\u017c\u0105co adaptowane w kolejnych partiach produkt\u00f3w.<\/p>\n