![\"\"](\"http:\/\/www.filozofiadlajanuszy.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/polski-youtube-starter-pack_2016-06-10_19-14-44.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Czyli czemu lepiej jest czyta\u0107, ni\u017c ogl\u0105da\u0107.<\/strong><\/p>\n Gdybym mia\u0142 powiedzie\u0107 od czego zacz\u0105\u0107 przygod\u0119 z filozofi\u0105, to najlepsz\u0105 odpowiedzi\u0105 b\u0119dzie: od dobrej znajomo\u015bci historii<\/strong><\/p>\n Bez tego niekt\u00f3re elementy, szczeg\u00f3lnie dawnych my\u015blicieli wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 najlepszym dowodem na to, \u017ce popularna opinia o filozofach (a um\u00f3wmy si\u0119, nie jest ona najlepsza) jest ca\u0142kowicie s\u0142uszna. Na przyk\u0142ad: Platon w swych dialogach regularnie ci\u015bnie po poetach. Czemu? Frustracje obra\u017conego na ca\u0142y \u015bwiat arystokraty? By\u0107 mo\u017ce. Ale s\u0105 powa\u017cne podstawy, by stwierdzi\u0107, \u017ce poeci, w rozumieniu greckim, stanowili powa\u017cn\u0105 przeszkod\u0119 w rozwoju filozofii i krytycznej refleksji nad \u015bwiatem w og\u00f3le.<\/p>\n Wiele ksi\u0105\u017cek napisano na temat tego, dlaczego to w\u0142a\u015bnie w Grecji tego typu refleksja si\u0119 narodzi\u0142a<\/strong><\/p>\n M\u00f3wi si\u0119 o braku typowej dla innych pa\u0144stw warstwy kap\u0142a\u0144skiej i o specyficznej organizacji spo\u0142ecznej jak\u0105 by\u0142o greckie polis ale warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na jeszcze jeden detal: Grecy zn\u00f3w nauczyli si\u0119 pisa\u0107. Zn\u00f3w, bo tysi\u0105c lat przed Platonem Grecy opanowali za po\u015brednictwem Krete\u0144czyk\u00f3w skomplikowane pismo linearne, jednak w wyniku zapa\u015bci cywilizacyjnej umiej\u0119tno\u015b\u0107 t\u0105 zatracili. Pomi\u0119dzy mniej wi\u0119cej 1200 a 750 rokiem p.n.e. w Grecji panuj\u0105 tzw. wieki ciemne z kt\u00f3rych nie mamy \u017ar\u00f3de\u0142 pisanych. Ko\u0144cz\u0105 si\u0119, gdy Grecy ucz\u0105 si\u0119 od Fenicjan alfabetu: pisma prostego i na tle r\u00f3\u017cnych system\u00f3w wschodnich \u0142atwego do szybkiego nauczenia si\u0119. Nieco ponad 400 lat przed narodzinami Platona na dobre zaczyna si\u0119 grecka kultura pisma.<\/p>\n Wr\u00f3\u0107my jednak na chwil\u0119 do wiek\u00f3w ciemnych<\/strong><\/p>\n Fakt, \u017ce nie u\u017cywano wtedy pisma, nie oznacza, \u017ce ludzie siedzieli w piwnicach i nie wymieniali mi\u0119dzy sob\u0105 informacji. Wiele nam m\u00f3wi to, \u017ce pierwszymi zabytkami literatury greckiej s\u0105 Iliada i Odyseja. To troch\u0119 tak jakby pierwszym zabytkiem techniki danej cywilizacji by\u0142 telewizor \u2013 takie rzeczy nie powstaj\u0105 w pr\u00f3\u017cni. Przed Homerem istnia\u0142a ca\u0142a tradycja ustna za po\u015brednictwem w\u0119drownych bard\u00f3w (aojd\u00f3w) przekazuj\u0105c z pokolenia na pokolenie tre\u015b\u0107 mit\u00f3w, kt\u00f3re nast\u0119pnie Homer (i inny wielki poeta tamtej epoki, Hezjod) uj\u0105\u0142 w swych utworach.<\/p>\n Badacze obserwuj\u0105cy jednak kultury pos\u0142uguj\u0105ce si\u0119 przekazem ustnym zwr\u00f3cili uwag\u0119 na fascynuj\u0105c\u0105 rzecz<\/strong><\/p>\n Przed II W\u015a w jednej z brytyjskich kolonii w Afryce zauwa\u017cono, \u017ce rozbudowane drzewa genealogiczne tworzone przez tubylc\u00f3w nie s\u0105 jedynie sztuk\u0105 dla sztuki. Genealogia w takich kulturach, podobnie jak np. w Starym Testamencie pe\u0142ni wa\u017cn\u0105 funkcj\u0119 praktyczn\u0105 \u2013 powo\u0142uj\u0105 si\u0119 na nie w wielu sprawach, np. je\u017celi chodzi o spory o w\u0142asno\u015b\u0107 ziemi itp. \u0141ebscy Brytyjczycy wymy\u015blili wi\u0119c, \u017ce trzeba te wszystkie podania spisa\u0107 i dzi\u0119ki temu \u0142atwiej b\u0119dzie rozstrzyga\u0107 spory. Jednak co ciekawe, 40 lat p\u00f3\u017aniej tubylcy masowo zarzekali si\u0119, \u017ce przedstawione listy przodk\u00f3w wcale nie s\u0105 prawdziwe. A przecie\u017c w og\u00f3le si\u0119 nie zmieni\u0142y!<\/p>\n To jest w\u0142a\u015bnie g\u0142\u00f3wna cecha poda\u0144 ustnych: s\u0105 tak naprawd\u0119 wytworem bie\u017c\u0105cej chwili<\/strong><\/p>\n Niezale\u017cnie czy mowa o filmie na Youtube, czy wyst\u0105pieniu przed publiczno\u015bci\u0105 staro\u017cytnego poety to komunikat m\u00f3wiony r\u00f3\u017cni si\u0119 od tekstu du\u017co mniejsz\u0105 podatno\u015bci\u0105 na krytyczn\u0105 analiz\u0119. Zatrzymanie si\u0119 w jakim\u015b miejscu, przeczytanie po kilka razy danego akapitu czy powr\u00f3t do jakiego\u015b ust\u0119pu sprzed kilku stron w przypadku video jest to utrudnione, za\u015b je\u017celi chodzi o s\u0142owo m\u00f3wione \u201ena \u017cywo\u201d w og\u00f3le niemo\u017cliwe. St\u0105d te\u017c m\u00f3wca mo\u017ce, \u015bwiadomie lub nie przeczy\u0107 temu co m\u00f3wi\u0142 nawet przed chwil\u0105 (nawet w \u201eIliadzie\u201d tego typu nie\u015bcis\u0142o\u015bci si\u0119 pojawiaj\u0105) o zmianach w tre\u015bci powsta\u0142ych w trakcie przekazywania poprzez wiele os\u00f3b nawet nie wspominaj\u0105c.<\/p>\n Dopiero spisanie przekazu umo\u017cliwi\u0142o jego analiz\u0119 w czasie i weryfikacj\u0119. O dw\u00f3ch wielkich historykach greckich, Herodocie i Tukidydesie p\u00f3\u017aniejsi badacze pisali, \u017ce przed nimi ograniczano si\u0119 jedynie do przekazywania zastanych poda\u0144, oni za\u015b jako pierwsi poddali je analizie. \u201eHistoria\u201d zreszt\u0105 pocz\u0105tkowo oznacza\u0142a \u201ebadanie\u201d w\u0142a\u015bni, za\u015b sam Herodot rozpoczyna swoje \u201eDzieje\u201d od zdania \u201eOto przedstawienia bada\u0144 Herodota\u201d (\u201eistoria apodexis\u201d).<\/p>\n Paradoksalnie, nie ta akurat cecha kultury pisemnej niepokoi\u0142a Platona. Co wi\u0119cej, sam by\u0142 zwolennikiem przekazywania wiedzy przede wszystkim ustnie, gdy\u017c taki spos\u00f3b jest skuteczniejszy. Nie bardzo podoba\u0142o mu si\u0119, \u017ce pismo, jak sam stwierdzi\u0142, \u201esamo nie jest w stanie obroni\u0107 si\u0119 przed krytyk\u0105\u201d i wola\u0142 form\u0119 ustn\u0105. Ale powody dla kt\u00f3rych to czyni\u0142 s\u0105 obosieczne.<\/p>\n Platon bowiem zwraca uwag\u0119, \u017ce wyst\u0119puj\u0105cy \u201etwarz\u0105 w twarz\u201d poeci \u201euwodz\u0105\u201d s\u0142uchaczy<\/strong><\/p>\n Gdy czytamy staro\u017cytn\u0105 greck\u0105 poezj\u0119 czy widzimy \u00f3wczesne rze\u017aby (inna sprawa, \u017ce s\u0105 one pozbawione koloru, kt\u00f3ry w staro\u017cytno\u015bci nosi\u0142y) ci\u0119\u017cko nam uwierzy\u0107, \u017ce staro\u017cytni tym si\u0119 podniecali. Ale nas, przyzwyczajonych do robionych na green screenie efekt\u00f3w specjalnych mo\u017ce to nie rusza\u0107 \u2013 w staro\u017cytnej Grecji brz\u0119cz\u0105cy na lirze poeta wci\u0105ga\u0142 s\u0142uchaczy r\u00f3wnie mocno jak nas najlepsze seriale z Netflixa czy innego HBO.<\/p>\n Za pomoc\u0105 tekstu pisanego du\u017co trudniej manipulowa\u0107 odbiorc\u0105 ni\u017c m\u00f3wionym. Doskonale rozumieli to staro\u017cytni poeci, rozumieli to Lenin i Hitler \u0142aduj\u0105c olbrzymie \u015brodki w rozw\u00f3j kina i radia a tak\u017ce… wsp\u00f3\u0142cze\u015bni dystrybutorzy fake news\u00f3w. Zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce d\u0142ugi, pseudonaukowy wyw\u00f3d du\u017co \u0142atwiej znale\u017a\u0107 jako film na Youtube ni\u017c w formie tekstu.<\/p>\n Naturalnie trzeba nieco przez palce patrze\u0107 na tytu\u0142owe pytanie<\/strong><\/p>\n Zdaj\u0119 sobie spraw\u0119, \u017ce niekiedy video jest du\u017co lepszym sposobem przekazywania tre\u015bci (np. gdy pokazujemy jak\u0105\u015b umiej\u0119tno\u015b\u0107 praktyczn\u0105 typu gotowanie), a wiele os\u00f3b nie ma czasu na czytanie ksi\u0105\u017cek wi\u0119c puszcza sobie audiobooka na s\u0142uchawkach w autobusie czy w radiu w samochodzie. A tak\u017ce, \u017ce s\u0105 filmy i podcasty warto\u015bciowe i teksty, kt\u00f3re si\u0119 nadaj\u0105 jedynie do nadrukowania na rolk\u0119 papieru toaletowego.<\/p>\n Z drugiej jednak strony trudno si\u0119 nie zgodzi\u0107 z Platonem. W wypowiedzi ustnej to nadawca jest panem sytuacji, a nie odbiorca, przez co s\u0105 one du\u017co bardziej perswazyjne ni\u017c pisane. To wa\u017cna uwaga, je\u017celi to my kogo\u015b chcemy przekona\u0107. Ale ten\u017ce Platon pisa\u0142 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce filozofia bierze si\u0119 ze zdumienia \u2013 a \u0142atwiej si\u0119 zdumie\u0107 na ch\u0142odno analizuj\u0105c kartk\u0119 papieru lub tekst na blogu ni\u017c s\u0142uchaj\u0105c z wypiekami wygadanych, wsp\u00f3\u0142czesnych szarlatan\u00f3w.<\/p>\n Bibliografia: Je\u017celi Ci si\u0119 podoba\u0142o:<\/strong><\/p>\n [su_button url=”https:\/\/www.facebook.com\/filozofiadlajanuszy” target=”blank” background=”#0f1ae3″ size=”7″ wide=”yes” center=”yes” radius=”0″ icon=”icon: facebook”]Polub blog na Facebooku [\/su_button][su_button url=”http:\/\/www.filozofiadlajanuszy.pl\/wsparcie\/” target=”blank” background=”#e3380f” size=”7″ wide=”yes” center=”yes” radius=”0″ icon=”icon: dollar”]Wesprzyj finansowo[\/su_button]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Czyli czemu lepiej jest czyta\u0107, ni\u017c ogl\u0105da\u0107.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[12],"class_list":["post-719","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-filozofia","tag-archiwum"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/719","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=719"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/719\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=719"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=719"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=719"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nJ. Goody, I. Watt \u2013 Nast\u0119pstwa pi\u015bmienno\u015bci [w] Antropologia antyku greckiego pod red. W. Lengauera
\nG. Reale \u2013 Historia filozofii staro\u017cytnej t. II<\/p>\n