![\"\"](\"http:\/\/www.filozofiadlajanuszy.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/c96c3be9449f06cbd9d458ad6cb92b5b8e19c76591b6207339aa87a223d42d54.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 historii filozofii prawda by\u0142a tym, co uwa\u017cano za najwa\u017cniejszy atrybut naszych wypowiedzi. Ale w latach 50-tych ubieg\u0142ego wieku w Oxfordzie pewien cz\u0142owiek uzna\u0142, \u017ce wa\u017cniejsze od prawdy s\u0105 skutki, jakie s\u0142owa wywo\u0142uj\u0105.<\/strong><\/p>\n Mo\u017ce zacznijmy od czego\u015b prostego \u2013 co m\u00f3wi nam zdanie \u201e\u015bnieg pada\u201d?<\/strong><\/p>\n Wed\u0142ug tradycyjnego podej\u015bcia do j\u0119zyka zdanie \u201e\u015bnieg pada\u201d ma swoje okre\u015blone znaczenie i przys\u0142uguje mu atrybut prawdy lub fa\u0142szu, zale\u017cnie od tego, czy \u015bnieg w rzeczywisto\u015bci pada, czy nie. Na pierwszy rzut oka nie ma si\u0119 tu nad czym wi\u0119cej rozwodzi\u0107, ale czy aby na pewno? Sp\u00f3jrzmy na te przyk\u0142ady:<\/p>\n 1) Wnuczek m\u00f3wi do dziadka \u201eChod\u017amy na spacer!\u201d, ten za\u015b odpowiada \u201e\u015anieg pada.\u201d Nad podobnymi kwestiami zastanawia\u0142 si\u0119 jeden z najwa\u017cniejszych filozof\u00f3w XX wieku<\/strong><\/p>\n John Austin by\u0142 profesorem Uniwersytetu Oxfordzkiego i podobnie jak wielu jego koleg\u00f3w uwa\u017ca\u0142, \u017ce kluczem do rozwi\u0105zania filozoficznych problem\u00f3w jest j\u0119zyk, kt\u00f3ry nierzadko bywa niejasny i zagmatwany. W jego opinii tradycyjne skupienie si\u0119 na znaczeniu jakiego\u015b zdania oznajmuj\u0105cego jest jednak kierunkiem b\u0142\u0119dnym. Zdanie \u201e\u015bnieg pada\u201d, gdyby je wyrwa\u0107 ze wszystkich kontekst\u00f3w odnosi si\u0119 przecie\u017c do jakiego\u015b stanu pogody, ale ani nasz dziadek, ani dyrektor nie s\u0105 zainteresowani dyskusj\u0105 o meteorologii.<\/p>\n Zdaniem Austina to \u201esuche\u201d zdanie kt\u00f3re odnosi si\u0119 do pogody jest tylko jednym z kilku akt\u00f3w (lokucyjnym) jakie dokonali dziadek oraz dyrektor.<\/strong><\/p>\n Akt lokucyjny to po prostu powiedzenie jakiego\u015b sensownego zdania, kt\u00f3re odnosi si\u0119 do stanu faktycznego. Ale w \u017cadnej mierze nie wyczerpuje jeszcze tre\u015bci naszej wypowiedzi! Nie trudno si\u0119 bowiem domy\u015bli\u0107, \u017ce w obu wypadkach pod informacj\u0105 o stanie pogody s\u0105 jeszcze inne komunikaty. Dziadek m\u00f3wi\u0105c \u201e\u015bnieg pada\u201d tak naprawd\u0119 informuje wnuczka, \u017ce na \u017caden spacer wybra\u0107 si\u0119 nie zamierza. Dyrektor o\u015bwiadczaj\u0105c kierownikowi o stanie pogody przekazuje swoj\u0105 irytacj\u0119 tym, \u017ce \u017cadnego p\u0142ugu nie ma na mie\u015bcie, cho\u0107 ewidentnie powinien by\u0107 i to nie jeden.<\/p>\n W obu przypadkach dochodzi do dzia\u0142ania.<\/strong><\/p>\n Austin doszed\u0142 do swoich pogl\u0105d\u00f3w stopniowo wychodz\u0105c od podzia\u0142u zda\u0144 na opisowe (np. \u015bnieg pada) i performatywne. Zdania performatywne mia\u0142y by\u0107 zdaniami, kt\u00f3re nie opisuj\u0105 niczego ale s\u0105 przejawem wykonywania jakiej\u015b czynno\u015bci (np. \u201ebior\u0119 sobie ciebie za \u017con\u0119\u201d, \u201eniniejszym mianuj\u0119 pana na dyrektora naszej firmy\u201d, \u201egratuluj\u0119 wygranej!\u201d). Takie zdanie nie mo\u017ce by\u0107 prawdziwe i fa\u0142szywe, a jedynie \u201efortunne\u201d i \u201eniefortunne\u201d – niefortunne wtedy, gdy nie wywo\u0142uje zamierzonych skutk\u00f3w, np. gdy \u201emianowanie na dyrektora\u201d dokonane jest przez kogo\u015b, kto nie ma do tego kompetencji.<\/p>\n Austin szybko jednak zauwa\u017cy\u0142, \u017ce podzia\u0142 ten jest niezbyt trafny<\/strong><\/p>\n Jak sami bowiem widzimy, nawet takie zdanie jak \u201e\u015bnieg pada\u201d pe\u0142ni okre\u015blone funkcje i nie mo\u017cna go bada\u0107 w oderwaniu od tych funkcji. Zaciera si\u0119 wi\u0119c r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy tym co opisowe, a co performatywne. Zaciera si\u0119 tym bardziej, \u017ce w akcie mowy Austin wyodr\u0119bni\u0142 jeszcze jeden rodzaj czynno\u015bci \u2013 czynno\u015bci perlokucyjne, kt\u00f3re polegaj\u0105 na tym, \u017ce nasze s\u0142owa wywo\u0142uj\u0105 jakie\u015b skutki u innych os\u00f3b. W przypadku wydeklamowania przysi\u0119gi ma\u0142\u017ce\u0144skiej jest to zawarcie ma\u0142\u017ce\u0144stwa. W przypadku naszego dziadka i wnuczka jest to zdobycie wiedzy przez tego drugiego o tym, \u017ce nie ma mowy o spacerze. A dyrektor wzbudzi\u0142 swoim telefonem motywacj\u0119 pracownik\u00f3w do pracy.<\/p>\n W takiej koncepcji j\u0119zyka prawda i fa\u0142sz trac\u0105 swoje najwy\u017csze znaczenie<\/strong><\/p>\n Wida\u0107 to doskonale w dyplomacji. Kiedy Putin t\u0142umaczy wsadzenie do wi\u0119zienia jakiej\u015b niewygodnej osoby decyzj\u0105 niezawis\u0142ego s\u0105du to nie ma wi\u0119kszego sensu rozwodzi\u0107 si\u0119 nad tym, \u017ce ani ten s\u0105d niezawis\u0142y, ani nic sam nie zdecydowa\u0142, a w og\u00f3le to uzasadnienie \u201edecyzji\u201d jest kompletnie bzdurne. Putin m\u00f3wi\u0105c o s\u0105dzie (czynno\u015b\u0107 lokucyjna) tak naprawd\u0119 przekazuje politykom zachodu, \u017ce ta i ta osoba b\u0119dzie w pierdlu siedzie\u0107 czy ewentualnie wprowadzi\u0107 w b\u0142\u0105d co mniej \u0142ebskich Europejczk\u00f3w (czynno\u015bci illokucyjne) i chce wywo\u0142a\u0107 tym samym jakie\u015b skutki dyplomatyczne (czynno\u015b\u0107 perlokucyjna).<\/p>\n Warto zwr\u00f3ci\u0107 te\u017c uwag\u0119 na to, \u017ce umiej\u0119tne wykorzystanie funkcji illokucyjnej j\u0119zyka jest cz\u0119sto wykorzystywane w reklamie<\/strong><\/p>\n Kiedy jaki\u015b celebryta podpisuje si\u0119 na reklamie \u201ePolecam ten samoch\u00f3d\u201d to nie chce podzieli\u0107 si\u0119 swoimi refleksjami o motoryzacji, tylko dokona\u0107 aktu illokucyjnego jakim jest przekazanie gawiedzi, \u017ce osoby tak zajebiste jak nasz celebryta kupuj\u0105 takie samochody. W rezultacie mo\u017ce doprowadzi\u0107 do aktu perlokucyjnego, czyli zach\u0119cenia do kupna auta przez osoby dla kt\u00f3rych celebryta jest wzorem. Wiele s\u0142ynnych marek p\u0142aci\u0142o ogromne pieni\u0105dze, \u017ceby wyst\u0105pi\u0107 w filmie o Jamesie Bondzie, bo gdy Bond nosi\u0142 w filmie garniak Toma Forda, pi\u0142 Heinekena albo korzysta\u0142 ze smartfonu Sony to kry\u0142a si\u0119 za tym czynno\u015b\u0107 illokucyjna jak\u0105 jest poinformowanie widza, \u017ce jak kupi te produkty to b\u0119dzie w jakiej\u015b mierze jak James Bond. Oczywi\u015bcie, tu poza j\u0119zykiem wchodzi masa innych aspekt\u00f3w, ale pod k\u0105tem teorii Austina komunikaty reklamowe jak najbardziej mo\u017cna analizowa\u0107.<\/p>\n
\n2) Dyrektor zarz\u0105du dr\u00f3g miejskich dzwoni do kierownika zmiany i zaczyna rozmow\u0119 od \u201eNoo, \u015bnieg pada!\u201d.
\nCzy aby na pewno sprawdzenie w s\u0142owniku i podr\u0119czniku gramatyki znaczenia zdania \u201e\u015bnieg pada\u201d powie nam wszystko o tym zdaniu w obu tych sytuacjach?<\/p>\n