![\"\"](\"http:\/\/www.filozofiadlajanuszy.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/kaczko-zaj\u0105c.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Gdyby zrobi\u0107 konkurs na najs\u0142ynniejszy obrazek w historii filozofii z pewno\u015bci\u0105 w \u015bcis\u0142ej czo\u0142\u00f3wce by\u0142aby poni\u017csza podobizna kaczki. Ale czy jednak na pewno jest to kaczka patrz\u0105ca w lewo, nie za\u015b zaj\u0105c patrz\u0105cy w prawo?<\/strong><\/p>\n Czy zdarzy\u0142o Wam si\u0119 kiedy\u015b gapi\u0107 w t\u0142um i dopiero po chwili dostrzec znajom\u0105 twarz?<\/strong><\/p>\n Jak na filozofa przysta\u0142o tak banalne zjawisko mocno zainteresowa\u0142o Ludwika Wittgensteina, jednego z najwa\u017cniejszych filozof\u00f3w XX wieku, kt\u00f3ry naszego kaczko-zaj\u0105ca rozs\u0142awi\u0142. Jak to jest, \u017ce cz\u0142owiek patrzy si\u0119 na co\u015b \u2013 na przyk\u0142ad na t\u0142um albo na obrazek kaczki i nagle dostrzega co\u015b, czego nie widzia\u0142 wcze\u015bniej \u2013 znajom\u0105 twarz albo obrazek zaj\u0105ca?<\/p>\n Mo\u017cemy sobie wyobrazi\u0107, \u017ce rysunek kaczko-zaj\u0105ca pojawi si\u0119 w jakiej\u015b ksi\u0105\u017cce dwukrotnie \u2013 najpierw w otoczeniu innych rysunk\u00f3w kaczek, a nast\u0119pnie w otoczeniu zaj\u0119cy. Jest du\u017ce prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce nie zauwa\u017cymy, \u017ce jest to taki sam rysunek i tam gdzie kaczko-zaj\u0105c jest w otoczeniu kaczek tam b\u0119dzie dla nas kaczk\u0105, za\u015b tam, gdzie obok s\u0105 zaj\u0105ce r\u00f3wnie\u017c b\u0119dzie zaj\u0105cem. Kto\u015b m\u00f3g\u0142by powiedzie\u0107, \u017ce widzimy jeden przedmiot, kt\u00f3ry my interpretujemy na dwa r\u00f3\u017cne sposoby.<\/p>\n Wittgenstein kompletnie by si\u0119 z tym nie zgodzi\u0142.<\/strong><\/p>\n Widzenie kaczki i widzenie zaj\u0105ca to dwa r\u00f3\u017cne widzenia, cho\u0107 kierujemy si\u0119 wzrokiem w kierunku takich samych kresek. Ta teoria Wittgensteina jest mocno osadzona w jego p\u00f3\u017anych pogl\u0105dach na j\u0119zyk. Mo\u017cemy sobie wyobrazi\u0107, \u017ce pisz\u0119 na kartce \u201ezamek\u201d po czym wycinam ten napis i przyk\u0142adam w puste miejsce w innych napisach \u201eZepsu\u0142 mi si\u0119 ______ w kurtce.\u201d i \u201eId\u0119 zwiedzi\u0107 ______ na Wawelu.\u201d Ten sam kawa\u0142ek papieru z napisem przy\u0142o\u017cony w dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych miejscach jest dwoma r\u00f3\u017cnymi wyrazami. U\u017cywaj\u0105c go w dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych kontekstach, m\u00f3wimy dwie r\u00f3\u017cne rzeczy, a patrz\u0105c na kaczko-zaj\u0105ca jako na kaczk\u0119 i jako na zaj\u0105ca r\u00f3wnie\u017c widzimy DWIE rzeczy.<\/p>\n Istotna jest tu obserwacja naszego postrzegania. Gdy kto\u015b odkrywa w rysunku kaczki podobizn\u0119 zaj\u0105ca dochodzi jakby do iluminacji: jest sobie kaczka i CYK! Pojawia si\u0119 zaj\u0105c. Nie ma tu miejsca na \u017cadne procesy my\u015blowe, zaj\u0105c si\u0119 wdziera do naszej g\u0142owy przebojem niczym Krzysztof Pi\u0105tek pod bramk\u0119 przeciwnika. \u015awietnie wida\u0107 to na przyk\u0142adzie alkoholika na g\u0142odzie, kt\u00f3ry w momencie ol\u015bnienia aspektem dostrzega w czym\u015b, co wcze\u015bniej postrzega\u0142 jako dezodorant aspekt ca\u0142kiem niez\u0142ego trunku do wypicia.<\/p>\n Jak ju\u017c widzimy teoria Wittgensteina wprowadza bardzo mocny pierwiastek relatywny. Jest oczywistym, \u017ce kto\u015b, kto nigdy nie widzia\u0142 zaj\u0105ca i nie wie o istnieniu zaj\u0119cy, za\u015b wychowa\u0142 si\u0119 w otoczeniu kaczek, w kaczko-zaj\u0105cu b\u0119dzie dostrzega\u0142 kaczk\u0119 i tylko kaczk\u0119 dop\u00f3ki nie przeka\u017cemy mu wiedzy na temat zaj\u0119cy i ich wygl\u0105du. Co wi\u0119cej, nie spos\u00f3b nomen-omen dostrzec, \u017ce aspekty z czasem mog\u0105 si\u0119 zmienia\u0107.<\/p>\n Ma\u0142e dzieci potrafi\u0105 na przyk\u0142ad widzie\u0107 w jakich\u015b zaro\u015blach \u201ebaz\u0119\u201d albo \u201edom\u201d.<\/strong><\/p>\n Gdyby pokaza\u0107 palcem w tamto miejsce i zapyta\u0107 \u201eco tam widzisz?\u201d. Odpowiedz\u0105 \u201ewidz\u0119 tam baz\u0119\u201d a my by\u015bmy mogli powiedzie\u0107 \u201edzieci widz\u0105 te zaro\u015bla jako baz\u0119\u201d. Te same dzieci 30 lat p\u00f3\u017aniej zapytane w ten sam spos\u00f3b odpowiedzia\u0142yby zapewne \u201eno jak co? Widz\u0119 krzaki\u201d a je\u017celi trafi\u0142by si\u0119 w\u015br\u00f3d nich np. urbanista m\u00f3g\u0142by odpowiedzie\u0107 \u201ewidz\u0119 teren zieleni urz\u0105dzonej\u201d. Dopiero przypomnienie o dzieci\u0119cej zabawie spowodowa\u0142oby reakcj\u0119 \u201eo cholera, faktycznie! To jest przecie\u017c nasza baza!\u201d.<\/p>\n Wittgenstein w swojej p\u00f3\u017anej filozofii mocno zaatakowa\u0142… sam-siebie<\/strong><\/p>\n \u201eDociekania filozoficzne\u201d w kt\u00f3rych pojawia si\u0119 kaczko-zaj\u0105c burz\u0105 podgl\u0105d na \u015bwiat, jaki przejawia\u0142 wcze\u015bniej w innym wybitnym dziele, \u201eTraktacie Logiczno-filozoficznym\u201d. \u015awiat Traktatu jest \u015bwiatem, kt\u00f3ry da si\u0119 sprowadzi\u0107 do podstawowych element\u00f3w zorganizowanych w logiczn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107. Z ca\u0142o\u015bci opisu tego \u015bwiata mo\u017cna by by\u0142o wzi\u0105\u0107 sobie jaki\u015b fragment, niczym fragment kodu gry komputerowej i analizowa\u0107 w oderwaniu od ca\u0142o\u015bci. \u015awiat \u201eDocieka\u0144\u201d jawi si\u0119 nam jako co\u015b zdecydowanie mniej przejrzystego. Rzeczywisto\u015b\u0107 staje si\u0119 zamkni\u0119ta w ramach r\u00f3\u017cnego rodzaju gier j\u0119zykowych, coraz to nowych. Tak\u017ce spostrze\u017cenia nie dadz\u0105 si\u0119 sprowadzi\u0107 do jakiego\u015b konkretnego s\u0142ownika, a dotycz\u0105 coraz to nowych aspekt\u00f3w.<\/p>\n Kaczko-zaj\u0105c jest tu najlepszym przyk\u0142adem. Gdy w 1900 roku pojawi\u0142 si\u0119 w jakiej\u015b niemieckiej gazecie jawi\u0142 si\u0119 jednym jako zaj\u0105c, innym za\u015b jako kaczka. Wittgenstein sprawi\u0142, \u017ce patrz\u0105c na obrazek widzimy ju\u017c nie podobizn\u0119 kaczki \u2013 ptaka z dziobem, nie zaj\u0105ca \u2013 kicaj\u0105cego po \u0142\u0105ce zwierzaka a kaczko-zaj\u0105ca \u2013 przedmiot zainteresowania filozofii, psychologii i historii sztuki.<\/p>\n Kto\u015b by powiedzia\u0142 \u2013 gdzie ornitologowi badaj\u0105cemu kaczki do historyka sztuki? Jak wida\u0107, filozofia przekracza nawet takie granice.<\/p>\n Bibliografia: Je\u017celi Ci si\u0119 podoba\u0142o:<\/strong><\/p>\n [su_button url=”https:\/\/www.facebook.com\/filozofiadlajanuszy” target=”blank” background=”#0f1ae3″ size=”7″ wide=”yes” center=”yes” radius=”0″ icon=”icon: facebook”]Polub blog na Facebooku [\/su_button][su_button url=”http:\/\/www.filozofiadlajanuszy.pl\/wsparcie\/” target=”blank” background=”#e3380f” size=”7″ wide=”yes” center=”yes” radius=”0″ icon=”icon: dollar”]Wesprzyj finansowo[\/su_button]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Gdyby zrobi\u0107 konkurs na najs\u0142ynniejszy obrazek w historii filozofii z pewno\u015bci\u0105 w \u015bcis\u0142ej czo\u0142\u00f3wce by\u0142aby poni\u017csza podobizna kaczki. Ale czy jednak na pewno jest to kaczka patrz\u0105ca w lewo, nie za\u015b zaj\u0105c patrz\u0105cy w prawo?<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[12],"class_list":["post-572","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-filozofia","tag-archiwum"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/572","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=572"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/572\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=572"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=572"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=572"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nL. Wittgenstein – Dociekania filozoficzne<\/p>\n