{"id":318,"date":"2018-01-01T15:45:03","date_gmt":"2018-01-01T15:45:03","guid":{"rendered":"http:\/\/www.filozofiadlajanuszy.pl\/?p=318"},"modified":"2018-01-01T15:45:03","modified_gmt":"2018-01-01T15:45:03","slug":"ktorym-roku-zmarl-izaak-newton","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/2018\/01\/01\/ktorym-roku-zmarl-izaak-newton\/","title":{"rendered":"W kt\u00f3rym roku zmar\u0142 Izaak Newton?"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Ojciec \u015awi\u0119ty Grzegorz XIII od pocz\u0105tku rozpocz\u0119tego w 1572 roku pontyfikatu mia\u0142 problem nie mniejszy ni\u017c szalej\u0105ce po Europie herezje \u2013 musia\u0142 na nowo ustali\u0107, kiedy wypada Wielkanoc.<\/strong><\/p>\n

W prawie ca\u0142ej Europie od czas\u00f3w Juliusza Cezara obowi\u0105zywa\u0142 jeden kalendarz. Rok kalendarzowy mia\u0142 zazwyczaj 365 dni, a \u017ceby pokrywa\u0142 si\u0119 z rokiem s\u0142onecznym (czyli czasem, w kt\u00f3rym Ziemia faktycznie okr\u0105\u017ca S\u0142o\u0144ce), co 4 lata luty zyskiwa\u0142 jeden dzie\u0144. To dawa\u0142o nam \u015bredni\u0105 d\u0142ugo\u015b\u0107 roku 365,25 dnia co z rokiem s\u0142onecznym pokrywa\u0142o si\u0119 mniej-wi\u0119cej.<\/p>\n

S\u0142owo klucz: mniej-wi\u0119cej.<\/strong><\/p>\n

Rok s\u0142oneczny trwa bowiem kr\u00f3cej o imponuj\u0105cy okres 11 minut. Pozornie niewiele, ale w kalendarzu julia\u0144skim powodowa\u0142o to sp\u00f3\u017anienie o jeden dzie\u0144 co 128 lat. Efekty by\u0142o wida\u0107 ju\u017c w staro\u017cytno\u015bci. Gdy zacz\u0119to obchodzi\u0107 Bo\u017ce Narodzenie w dniu przesilenia zimowego, wypada\u0142o ono w kalendarzu 3 dni p\u00f3\u017aniej ni\u017c w czasach Juliusza Cezara, kt\u00f3r\u0105 to r\u00f3\u017cnic\u0119 widzimy do dzi\u015b. W XVI wieku problem by\u0142 ju\u017c spory, gdy\u017c r\u00f3\u017cnica wynosi\u0142a a\u017c 10 dni.<\/p>\n

Potrzeba by\u0142o reformy, tym bardziej, \u017ce kalendarz mia\u0142 niebagatelne znaczenie dla Ko\u015bcio\u0142a<\/strong><\/p>\n

Sob\u00f3r w Nicei w 325 roku zarz\u0105dzi\u0142, by Wielkanoc odbywa\u0142a si\u0119 w pierwsz\u0105 niedziel\u0119 po pierwszej wiosennej pe\u0142ni ksi\u0119\u017cyca. Tradycyjnie wiosn\u0119 liczono od 21 marca, a wi\u0119c dnia, gdzie w czasach Cezara przypada\u0142o zr\u00f3wnanie dnia i nocy. Jednak r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy rokiem kalendarzowym i rokiem s\u0142onecznym sprawia\u0142a, \u017ce z czasem kalendarzowa Wielkanoc wypada\u0142a p\u00f3\u017aniej ni\u017c powinna.<\/p>\n

Na podstawie zalece\u0144 Soboru Trydenckiego opartych na nowych wyliczeniach astronomicznych papie\u017c powo\u0142a\u0142 komisj\u0119, kt\u00f3ra mia\u0142a opracowa\u0107 nowy kalendarz.
\n<\/strong><\/p>\n

W efekcie dokona\u0142 reformy, kt\u00f3ra po pierwsze, sprawi\u0142a i\u017c po 4 pa\u017adziernika 1582 roku by\u0142 nie 5, a 15 (w ten spos\u00f3b zredukowano op\u00f3\u017anienie powsta\u0142e w wyniku stosowania kalendarza julia\u0144skiego), oraz wprowadza\u0142a now\u0105 zasad\u0119 liczenia lat przest\u0119pnych. Ustalono, \u017ce lata podzielne przez 100 i niepodzielne przez 400 (1700, 1800, 1900, 2100 itd.) b\u0119d\u0105 mia\u0142y tylko 365 dni (w kalendarzu julia\u0144skim mia\u0142y mie\u0107 366). W efekcie r\u00f3\u017cnica, kt\u00f3ra w 1582 roku wynosi\u0142a 10 dni dzi\u015b wynosi ich ju\u017c 13.<\/p>\n

Problem polega\u0142 jednak na tym, \u017ce nowy kalendarz wprowadzono w czasach, gdy Europa by\u0142a ju\u017c mocno podzielona religijnie, a klimat by\u0142, delikatnie m\u00f3wi\u0105c, ma\u0142o ekumeniczny.<\/strong><\/p>\n

W efekcie o ile kraje katolickie (w tym Polska) od razu zastosowa\u0142y si\u0119 do reformy, to kraje protestanckie i prawos\u0142awne widzia\u0142y w niej pr\u00f3b\u0119 ponownego narzucenia zwierzchnictwa papie\u017ca i dalej stosowa\u0142y si\u0119 do kalendarza julia\u0144skiego. Na nic nie zda\u0142y si\u0119 g\u0142osy naukowc\u00f3w, takich jak du\u0144ski (protestancki) astronom Tycho Brahe, kt\u00f3rzy m\u00f3wili swoim w\u0142adcom, \u017ce kalendarz oparty jest na odkryciach astronomicznych, a nie wymys\u0142ach papieskich.<\/p>\n

W Europie zapanowa\u0142 system dw\u00f3ch kalendarzy, co prowadzi\u0142o do sporych utrudnie\u0144<\/strong><\/p>\n

Przyk\u0142adowo na ziemiach polskich w zaborze rosyjskim tradycyjnie panowa\u0142 nowy porz\u0105dek. Z drugiej strony, rosyjska administracja a\u017c do 1918 roku funkcjonowa\u0142a na starym, w efekcie czego wszystkie dokumenty urz\u0119dowe datowane by\u0142y dwukrotnie. Jednak szczeg\u00f3lnie ciekawy przypadek stanowi\u0142a Wielka Brytania i podleg\u0142e jej kolonie, kt\u00f3ra na kalendarz gregoria\u0144ski w pe\u0142ni przesz\u0142a we wrze\u015bniu 1752 roku, kiedy kalendarz przyspieszono o 11 dni (jeden dzie\u0144 wzi\u0105\u0142 si\u0119 z r\u00f3\u017cnicy roku 1700, kt\u00f3ry w kalendarzu julia\u0144skim by\u0142 przest\u0119pny, w gregoria\u0144skim \u2013 nie). Dzi\u0119ki temu \u0142atwo mo\u017cna przeliczy\u0107 \u201estar\u0105\u201d dat\u0119 \u015bmierci Izaaka Newtona \u2013 20 marca 1726 rok na \u201enow\u0105\u201d – 31 marca. Roku pa\u0144skiego 1727.<\/p>\n

To nie pomy\u0142ka<\/strong><\/p>\n

Jedn\u0105 z tych rzeczy, kt\u00f3re dzi\u015b uwa\u017camy za oczywiste jest to, \u017ce rok rozpoczyna si\u0119 pierwszego stycznia. Rozwi\u0105zanie to wprowadzi\u0142 Juliusz Cezar, opieraj\u0105c si\u0119 na dniu w kt\u00f3rym rozpoczynali prac\u0119 rzymscy konsulowie. By\u0142a to jednak data niezbyt intuicyjna i stosowano cz\u0119sto odst\u0119pstwa. Jedno z nich pope\u0142nili Anglicy, kt\u00f3rzy od \u015bredniowiecza rok rozpoczynali 25 marca, a wi\u0119c w dniu Zwiastowania \u2013 9 miesi\u0119cy poprzedzaj\u0105cym Bo\u017ce Narodzenie. W zwi\u0105zku z tym zmiana kalendarza wymaga\u0142a nie tylko \u201eskasowania\u201d 11 dni, ale r\u00f3wnie\u017c skr\u00f3cenia roku 1751, kt\u00f3ry rozpocz\u0119ty \u201epo staremu\u201d sko\u0144czy\u0142 si\u0119 jednak 31 grudnia i liczy\u0142 zaledwie 255 dni.<\/p>\n

I wszyscy byliby zadowoleni, gdyby ta \u017conglerka datami nie powodowa\u0142a zjawiska, kt\u00f3re nie podoba si\u0119 \u017cadnej w\u0142adzy: skr\u00f3cenia roku podatkowego.<\/strong><\/p>\n

W zwi\u0105zku z tym w ca\u0142ej Anglii i we wszystkich jej rozsianych po \u015bwiecie koloniach poborcy podatkowi mieli zapomnie\u0107 o istnieniu reformy. Rok podatkowy dalej zaczyna\u0142 si\u0119 wi\u0119c 25 marca kalendarza julia\u0144skiego, kt\u00f3ry w nowym systemie wypada\u0142 5 kwietnia. \u017beby tego by\u0142o ma\u0142o, w 1800 roku dosz\u0142o przesuni\u0119cie o kolejny dzie\u0144, gdy\u017c uwzgl\u0119dniono ten rok po staremu jako przest\u0119pny.<\/p>\n

W 1900 roku szale\u0144stwo to zarzucono i kolejnego dnia nie doliczono…<\/strong><\/p>\n

Do dzi\u015b ksi\u0119gowi wielkich korporacji w londy\u0144skim City zwi\u0105zani s\u0105 pomys\u0142ami rzymskiego dyktatora i swoich \u015bredniowiecznych przodk\u00f3w. W 2100 r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy kalendarzem julia\u0144skim i gregoria\u0144skim zn\u00f3w si\u0119 powi\u0119kszy o jeden dzie\u0144 (dzi\u015b wynosi 13 dni). B\u0119dzie kolejna zmiana? Licz\u0119, \u017ce doczekam chwili, w kt\u00f3rej si\u0119 dowiem \ud83d\ude42<\/p>\n

Bibliografia:
\nG. J. Withrow, Time in history: Views of the time from prehistory to the present day
\nhttp:\/\/www.independent.co.uk\/money\/why-the-uk-tax-year-begins-on-april-6-it-s-a-very-strange-tale-a6970801.html<\/p>\n

Podoba\u0142 si\u0119 wpis? Polub m\u00f3j profil na Facebooku<\/a> \ud83d\ude42<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ojciec \u015awi\u0119ty Grzegorz XIII od pocz\u0105tku rozpocz\u0119tego w 1572 roku pontyfikatu mia\u0142 problem nie mniejszy ni\u017c szalej\u0105ce po Europie herezje \u2013 musia\u0142 na nowo ustali\u0107, kiedy wypada Wielkanoc.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[12],"class_list":["post-318","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-historia","tag-archiwum"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/318","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=318"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/318\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=318"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=318"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=318"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}