{"id":216,"date":"2017-10-06T11:57:05","date_gmt":"2017-10-06T11:57:05","guid":{"rendered":"http:\/\/www.filozofiadlajanuszy.pl\/?p=216"},"modified":"2017-10-06T11:57:05","modified_gmt":"2017-10-06T11:57:05","slug":"bazylika-saint-denis-narodzil-sie-gotyk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/2017\/10\/06\/bazylika-saint-denis-narodzil-sie-gotyk\/","title":{"rendered":"Bazylika Saint Denis: jak narodzi\u0142 si\u0119 gotyk"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Wizyta w typowym, jedenastowiecznym ko\u015bciele rysuje przed nami mrok r\u00f3wnie wielki jak ten, kt\u00f3ry ogarnia dzi\u015b przysz\u0142o\u015b\u0107 Legii Warszawa. Szczyt osi\u0105gn\u0119\u0142a w\u00f3wczas architektura roma\u0144ska, kt\u00f3ra ze \u015bwiat\u0142em i lekko\u015bci\u0105 mia\u0142a tyle wsp\u00f3lnego co Janusz Korwin-Mikke z parti\u0105 Razem.<\/strong><\/p>\n

Tymczasem 200 lat p\u00f3\u017aniej wznosz\u0105 si\u0119 ju\u017c nad francuskimi miastami pot\u0119\u017cne, gotyckie katedry z licz\u0105cymi dziesi\u0105tki metr\u00f3w kwadratowych oknami wype\u0142nionymi kolorowymi witra\u017cami. Ich wie\u017ce a\u017c do XX wieku mia\u0142y zajmowa\u0107 czo\u0142\u00f3wk\u0119 najwy\u017cszych budynk\u00f3w \u015bwiata. Jak to si\u0119 sta\u0142o? Gdzie zacz\u0105\u0142 si\u0119 ruch, kt\u00f3ry o 180 stopni zmieni\u0142 mod\u0119?<\/p>\n

Saint Denis pod Pary\u017cem, dzi\u015b znane g\u0142\u00f3wnie z narodowego stadionu pi\u0142karskiego i wyst\u0119powania w tym poprzemys\u0142owym miasteczku wszystkich mo\u017cliwych patologii i problem\u00f3w spo\u0142ecznych kiedy\u015b cieszy\u0142o si\u0119 wi\u0119kszym szacunkiem. Za\u0142o\u017cony w VII wieku na grobie \u015bw. Dionizego (czyli Denisa) benedykty\u0144ski klasztor sta\u0142 si\u0119 nie tylko jednym z najwi\u0119kszych europejskich centr\u00f3w pielgrzymkowych, ale r\u00f3wnie\u017c miejscem pogrzeb\u00f3w niemal wszystkich francuskich kr\u00f3l\u00f3w.<\/p>\n

W tym\u017ce klasztorze opatem zosta\u0142 w 1122 roku Suger<\/strong><\/p>\n

Cz\u0142owiek ten dzi\u015b zapewne by\u0142by jednym z lepszych menad\u017cer\u00f3w w kt\u00f3rym\u015b z biurowc\u00f3w biznesowej dzielnicy La Defense, wtedy jednak talenty organizacyjne mo\u017cna by\u0142o ujawnia\u0107 wy\u0142\u0105cznie w s\u0142u\u017cbie Bogu i kr\u00f3lowi. Co te\u017c i zacz\u0105\u0142 robi\u0107, podejmuj\u0105c si\u0119 rozbudowy p\u0119kaj\u0105cego pod naporem pielgrzymuj\u0105cych mas ko\u015bci\u00f3\u0142ka.<\/p>\n

S\u0119k w tym, \u017ce opata nie interesowa\u0142o zbudowanie kolejnej ci\u0119\u017ckiej budy, w kt\u00f3rej chodzi\u0142o si\u0119 po omacku. Mnich chcia\u0142 mie\u0107 w ko\u015bciele \u015bwiat\u0142o i w tym kierunku przebudowa\u0142 prezbiterium, czyli t\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ko\u015bcio\u0142a, w kt\u00f3rej znajdowa\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wny o\u0142tarz. I kt\u00f3ra, w tamtych czasach, obowi\u0105zkowo musia\u0142a znajdowa\u0107 si\u0119 do strony wschodniej co mia\u0142o dla ko\u0144cowego efektu kolosalne znaczenie \u2013 modlono si\u0119 bowiem przede wszystkim o \u015bwicie.<\/p>\n

Masywno\u015b\u0107 roma\u0144skich ko\u015bcio\u0142\u00f3w wynika\u0142a nie tyle z dziwnego poczucia estetyki, lecz z przyczyn technologicznych<\/strong><\/p>\n

Stosowane w\u00f3wczas prymitywne sklepienie, oddzielaj\u0105ce dach od wn\u0119trza \u015bwi\u0105tyni sprawia\u0142o, \u017ce grube, pozbawione okien \u015bciany musia\u0142y utrzymywa\u0107 w powietrzu masy kamienia r\u00f3wnie ci\u0119\u017ckie jak dowcip Tomasza Hajty. Ci\u0119\u017car sklepienia by\u0142 roz\u0142o\u017cony nie tylko r\u00f3wnomiernie na wszystkie jego fragmenty, ale te\u017c rozchodzi\u0142 si\u0119 zar\u00f3wno w d\u00f3\u0142, jak i na boki, w efekcie czego wygl\u0105da\u0142o to tak jak wygl\u0105da\u0142o i \u017caden z architekt\u00f3w nie zdawa\u0142 sobie sprawy, \u017ce mo\u017cna zrobi\u0107 to inaczej.<\/p>\n

Tym bardziej dziwi, \u017ce nic z rozwi\u0105za\u0144 zastosowanych w St. Denis nie by\u0142o nowym wynalazkiem<\/strong><\/p>\n

Wszystko o czym przeczytacie zaraz znali ju\u017c wcze\u015bniejsi budowniczowie, geniusz Sugera i jego architekt\u00f3w polega\u0142 na tym, \u017ce jako pierwsi zrobili z tych pomys\u0142\u00f3w u\u017cytek wi\u0119kszy ni\u017c ma\u0142pa z przys\u0142owiowego zegarka.<\/p>\n

Po pierwsze, zastosowali znane wcze\u015bniej z katedry w angielskim Durham sklepienie \u017cebrowe. R\u00f3\u017cnica polega\u0142a na tym, \u017ce ci\u0119\u017car spoczywa\u0142 wy\u0142\u0105cznie na charakterystycznych \u017cebrach, biegn\u0105cych po przek\u0105tnych sklepienia, za po\u015brednictwem kt\u00f3rych ci\u0119\u017car spada\u0142 wy\u0142\u0105cznie na filary. W efekcie przestrze\u0144 mi\u0119dzy \u017cebrami mo\u017cna by\u0142o wype\u0142ni\u0107 znacznie mniej masywnym materia\u0142em.<\/p>\n

Jednak fizyka jest nieub\u0142agana \u2013 grube \u015bciany mia\u0142y nie tylko trzyma\u0107 to co chcia\u0142o lecie\u0107 w d\u00f3\u0142, lecz r\u00f3wnie\u017c na boki. Gdyby \u0142uk oprze\u0107 na samych filarach, rozjecha\u0142yby si\u0119 one na boki, a sklepienie trzeba by by\u0142o zbiera\u0107 z pod\u0142ogi. Co w \u015bredniowieczu nie by\u0142o, nawiasem m\u00f3wi\u0105c, rzadkim przypadkiem.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Suger rozwi\u0105za\u0142 to inaczej. Sp\u00f3jrzmy na powy\u017cszy rysunek: kilka metr\u00f3w od ko\u015bcio\u0142a, vis a vis filar\u00f3w (1), na kt\u00f3rych opiera\u0142y si\u0119 \u0142uki\u00a0 postawi\u0142 drugi rz\u0105d filar\u00f3w (czyli przypory, 3), o kt\u00f3ry, za pomoc\u0105 specjalnych \u0142uk\u00f3w przyporowych (2) opiera\u0142y si\u0119 te w\u0142a\u015bciwe filary. A \u017ceby \u0142uk przyporowy nie prze\u015blizgn\u0105\u0142 si\u0119 po przyporze, od g\u00f3ry dociskano go kamienn\u0105 wie\u017cyczk\u0105, czyli pinaklem (4). Efekt? A\u017c do czas\u00f3w betonu zbrojonego nie znano chyba na zachodzie bardziej minimalistycznego systemu unosz\u0105cego ci\u0119\u017car konstrukcji budynku.<\/p>\n

Drugim wynalazkiem by\u0142 \u0142uk ostry (5). W przeciwie\u0144stwie do roma\u0144skiego \u0142uku, kt\u00f3ry by\u0142 po prostu p\u00f3\u0142kolem, pozwala\u0142 on dowolnie manipulowa\u0107 kszta\u0142tem i szeroko\u015bci\u0105. \u0141uk roma\u0144ski mia\u0142 zawsze wysoko\u015b\u0107 dwa razy mniejsz\u0105 ni\u017c szeroko\u015b\u0107, a ostry? Sky was the limit! Mo\u017cna by\u0142o zestawia\u0107 \u0142uki bardzo wysokie i w\u0105skie, niskie i szerokie, co kto chcia\u0142.<\/p>\n

Efekt tego zestawienia by\u0142 piorunuj\u0105cy<\/strong><\/p>\n

Powsta\u0142y wn\u0119trza bardzo wysokie, o wyra\u017anie zaznaczonych pionach i przestrzeniach mi\u0119dzy filarami, kt\u00f3re wype\u0142niano witra\u017cami. Witra\u017cami, kt\u00f3re by\u0142y bardzo drogie i wymaga\u0142y hojnych sponsor\u00f3w. A sponsor, jak to sponsor: wybitnie bezinteresowny nie jest. Pojawia\u0142y si\u0119 wi\u0119c na nich, poza figurami \u015bwi\u0119tych r\u00f3wnie\u017c sylwetki rzemie\u015blnik\u00f3w przy pracy czy bogaczy, tak \u017ceby szary lud nie mia\u0142 w\u0105tpliwo\u015bci komu dobra wieczyste cenniejsze ni\u017c z\u0142oto i klejnoty.<\/p>\n

Podobnie my\u015bla\u0142 te\u017c kr\u00f3l, kt\u00f3remu z pewno\u015bci\u0105 spodoba\u0142o si\u0119 umieszczenie obok drzwi (zachodni\u0105, wej\u015bciow\u0105 stron\u0119 r\u00f3wnie\u017c przebudowano) rze\u017ab przedstawiaj\u0105cych kr\u00f3l\u00f3w Izraela. Niech wie gawied\u017a, \u017ce Jezus by\u0142 synem z kr\u00f3lewskiego rodu i domy\u015bli si\u0119, co z tego powinno wynika\u0107! Ludwik VII, formalnie kr\u00f3l Francji w\u0142ada\u0142 de facto jedynie okolicami Pary\u017ca i pozostawa\u0142 pod du\u017cym wp\u0142ywem znacznie starszego od siebie Sugera. \u0141atwo by\u0142o przekona\u0107 m\u0142odego w\u0142adc\u0119, \u017ce pot\u0119\u017cne gotyckie katedry to idealny symbol kr\u00f3lewskiej pot\u0119gi, kt\u00f3ry pomo\u017ce na nowo zjednoczy\u0107 kraj.<\/p>\n

Tak te\u017c si\u0119 sta\u0142o i gotyk na setki lat opanowa\u0142 Europ\u0119. Najd\u0142u\u017cej wytrzyma\u0142 w Anglii, gdzie nigdy na dobre nie zawita\u0142 renesans. Najkr\u00f3cej we W\u0142oszech, gdzie zacz\u0119\u0142a si\u0119 te\u017c szybko wolta przeciwko, jak nazwa\u0142 go wybitny XVI wieczny historyk sztuki Giorgio Vasari \u201ebarbarzy\u0144skiemu stylowi Got\u00f3w\u201d (naturalnie, z plemieniem Got\u00f3w nie mia\u0142 gotyk nic wsp\u00f3lnego). To co w gotyku najbardziej zachwyca\u0142o, wysoko\u015b\u0107 i strzelisto\u015b\u0107 by\u0142o bowiem w oczach renesansowych architekt\u00f3w zbrodniczym odej\u015bciem od proporcji ustalonych jeszcze w staro\u017cytno\u015bci.<\/p>\n

Niestety, pogl\u0105d ten zarzucono w XIX wieku.<\/strong><\/p>\n

Dlaczego \u201eniestety\u201d? Bo zgodnie z zasad\u0105 wahad\u0142a, skoro uznano, \u017ce co\u015b nie jest beznadziejne, to musi wspania\u0142e, w efekcie czego ca\u0142a Europa zalana zosta\u0142a fal\u0105 neogotyckich ko\u015bci\u00f3\u0142k\u00f3w, pa\u0142ac\u00f3w i… fabryk. Nie trzeba chyba dodawa\u0107, \u017ce to co by\u0142o efektowne w \u015bredniowiecznej katedrze, w XIX wiecznej fabryce by\u0142o ju\u017c jedynie efekciarskie.<\/p>\n

Spodoba\u0142o si\u0119? Polub blog na Facebooku<\/a> po wi\u0119cej \ud83d\ude09<\/strong><\/p>\n

fot. Wikipedia<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wizyta w typowym, jedenastowiecznym ko\u015bciele rysuje przed nami mrok r\u00f3wnie wielki jak ten, kt\u00f3ry ogarnia dzi\u015b przysz\u0142o\u015b\u0107 Legii Warszawa. Szczyt osi\u0105gn\u0119\u0142a w\u00f3wczas architektura roma\u0144ska, kt\u00f3ra ze \u015bwiat\u0142em i lekko\u015bci\u0105 mia\u0142a tyle wsp\u00f3lnego co Janusz Korwin-Mikke z parti\u0105 Razem.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[12],"class_list":["post-216","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-architektura","tag-archiwum"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/216","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=216"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/216\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=216"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=216"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=216"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}