![\"\"](\"http:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/images.jpeg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Wok\u00f3\u0142 wizyty S\u0142awosza Uzna\u0144skiego na orbicie rozgorza\u0142a dyskusja, czy jest to misja dla Polski op\u0142acalna. Ale czy aby na pewno musi taka by\u0107?<\/strong><\/p>\n Zaraz po drugiej wojnie \u015bwiatowej opublikowana zosta\u0142a ksi\u0105\u017cka o ekonomii (a w\u0142a\u015bciwie o filozofii ekonomii), kt\u00f3ra jest chyba najbardziej \u201eryj\u0105c\u0105 beret\u201d publikacj\u0105 w tej dyscyplinie. Nazywa si\u0119\u00a0Cz\u0119\u015b\u0107 przekl\u0119ta<\/em>, a jej autor, Georges Bataille, r\u00f3wnie\u017c do \u201ezdroworozs\u0105dkowych\u201d my\u015blicieli nie nale\u017cy.<\/p>\n Bataille utrzymuje, \u017ce \u2014 co do zasady \u2014 ka\u017cda spo\u0142eczno\u015b\u0107 wytwarza wi\u0119cej energii, ni\u017c jest to potrzebne na jej biologiczne przetrwanie (przy czym nale\u017cy to rozumie\u0107 bardzo dos\u0142ownie \u2014 jako utrzymanie przy \u017cyciu). Powstaje wi\u0119c pewna nadwy\u017cka, z kt\u00f3r\u0105 co\u015b trzeba zrobi\u0107. Tytu\u0142owa nazwa \u201ecz\u0119\u015b\u0107 przekl\u0119ta\u201d wzi\u0119\u0142a si\u0119 st\u0105d, \u017ce \u2014 wg Francuza \u2014 w ostatecznym rozrachunku ta energia musia\u0142a i\u015b\u0107 na zatracenie. Pierwsz\u0105 form\u0105 takiego zatracenia by\u0142a oczywi\u015bcie wojna.<\/p>\n Ale zostawmy wojn\u0119 i skupmy si\u0119 na dw\u00f3ch pokojowych formach zu\u017cywania energii.<\/strong><\/p>\n Zrozumienie pierwszego z nich wymaga ca\u0142kowitego odrzucenia klasycznej ekonomii. W jej \u015bwietle nic si\u0119 tu nie trzyma kupy. We\u017amy na przyk\u0142ad piramidy w Egipcie. Skala tego przedsi\u0119wzi\u0119cia i jego ekonomiczna bezsensowno\u015b\u0107 s\u0105 tak wielkie, \u017ce powsta\u0142 ca\u0142y szereg teorii spiskowych szukaj\u0105cych ich pochodzenia w istotach pozaziemskich. Je\u017celi zreszt\u0105 podej\u015b\u0107 do sprawy czysto utylitarnie, to teza, \u017ce kosmici zrobili sobie l\u0105dowisko, jest bardziej racjonalna ni\u017c ta, \u017ce ca\u0142y nar\u00f3d przez dziesi\u0105tki lat zwozi\u0142 kamienie na pustyni\u0119 tylko po to, \u017ceby tam (razem ze szcz\u0105tkami ich szefa) po prostu le\u017ca\u0142y.<\/p>\n Podobnie zreszt\u0105 ma si\u0119 sprawa z wszelkimi ofiarami religijnymi. Spo\u0142eczno\u015bci, kt\u00f3rym g\u0142\u00f3d regularnie zagl\u0105da\u0142 w oczy, zawsze jednak znajdowa\u0142y mo\u017cliwo\u015b\u0107, by ubi\u0107 wo\u0142u czy koz\u0142a i go po prostu spali\u0107. Zaznaczam \u2014 nie m\u00f3wimy tu o funkcjach, jakie pe\u0142ni religia w spo\u0142eczno\u015bci (jest ich bardzo du\u017co) \u2014 m\u00f3wi\u0119 o ekonomicznym sensie tego zjawiska, a raczej jego braku.<\/p>\n Tym ekonomicznym (w sensie ekonomii klasycznej) sensem jest akumulacja. Produkcja r\u00f3\u017cnych d\u00f3br ma sens o tyle, o ile sprzedaje si\u0119 je dro\u017cej, ni\u017c wynosz\u0105 koszty produkcji. Co dzieje si\u0119 z r\u00f3\u017cnic\u0105? Jest inwestowana, by zwi\u0119kszy\u0107 moc produkcji (albo zmniejszy\u0107 jej koszty). W ten spos\u00f3b powstaje kolejny zysk, kt\u00f3ry\u2026 ponownie jest inwestowany.<\/p>\n Ten model, dosy\u0107 zrozumia\u0142y w przypadku przedsi\u0119biorstwa, dostrzega\u0142 Bataille w ca\u0142ym systemie gospodarczym pa\u0144stw nowoczesnych. Wspomniana cz\u0119\u015b\u0107 przekl\u0119ta jest regularnie reinwestowana \u2014 z my\u015bl\u0105, \u017ce niebawem wr\u00f3ci wraz z zyskiem. Ca\u0142y ten proces jest wi\u0119c po prostu procesem bezcelowym i \u2014 w za\u0142o\u017ceniu \u2014 tocz\u0105cym si\u0119 w niesko\u0144czono\u015b\u0107.<\/p>\n Przyk\u0142ad z polskim astronaut\u0105 jest zreszt\u0105 \u015bwietnym sposobem, \u017ceby zrozumie\u0107 r\u00f3\u017cnice.<\/strong><\/p>\n Arystoteles uwa\u017ca\u0142, \u017ce nauka teoretyczna jest najdoskonalsz\u0105 aktywno\u015bci\u0105 cz\u0142owieka. By\u0142o to stanowisko typowe dla antycznej i \u015bredniowiecznej wizji tego zjawiska. Nazwa programu \u015bredniowiecznego uniwersytetu, czyli \u201esztuki wyzwolone\u201d, wi\u0105\u017ce si\u0119 z tym, \u017ce nie wi\u0105za\u0142y si\u0119 one z praktyczn\u0105 stron\u0105 \u017cycia cz\u0142owieka. Zawody wytw\u00f3rcze, s\u0142u\u017c\u0105ce produkcji (w tym, o dziwo, arty\u015bci), by\u0142y uznawane za \u201egorsze\u201d. Celem nauki by\u0142a nauka i zwi\u0105zana z ni\u0105 prawda. Koniec i kropka.<\/p>\n To \u015bwietny przyk\u0142ad zatracenia \u201ecz\u0119\u015bci przekl\u0119tej\u201d! Nie dlatego, \u017ce badania antycznych i \u015bredniowiecznych my\u015blicieli nie mia\u0142y znaczenia praktycznego (wszak jedn\u0105 ze sztuk wyzwolonych by\u0142a astronomia!), a dlatego, \u017ce znaczenie praktyczne pojawia\u0142o si\u0119 tu przy okazji. Za\u0142o\u017cenie od pocz\u0105tku by\u0142o takie, \u017ce uniwersytet jest dzia\u0142alno\u015bci\u0105 deficytow\u0105.<\/p>\n Nauka wsp\u00f3\u0142czesna jest postrzegana zupe\u0142nie inaczej.<\/strong><\/p>\n Czym\u015b naturalnym sta\u0142o si\u0119 postrzeganie uczelni jako \u201efabryki dyplom\u00f3w\u201d. I to niekoniecznie w tym skrajnym wypadku Collegium Humanum i podobnych firm. G\u0142\u00f3wnym kryterium wyboru uczelni jest \u201ezdobycie dobrego zawodu\u201d. Dobrego \u2014 w sensie dobrze p\u0142atnego. Szkolnictwo podyplomowe czy nawet doktoranckie jest zreszt\u0105 wprost przedstawiane jako \u201einwestycja\u201d. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce w tej logice wydanie 60 milion\u00f3w euro (czy ile ten lot w kosmos kosztowa\u0142) jest sprawdzane po kilka razy z ka\u017cdej strony.<\/p>\n Paradoksalnie, gdy wszyscy pytaj\u0105 \u201ew jakim celu?\u201d, umyka najg\u0142\u0119bszy sens tego pytania.<\/p>\n Gdy spojrzymy nawet na programy kosmiczne sprzed kilkudziesi\u0119ciu lat, to trudno nie mie\u0107 wra\u017cenia, \u017ce co\u015b zgubili\u015bmy. Owszem, realia wy\u015bcigu kosmicznego mo\u017cna te\u017c rozpatrywa\u0107 jako pragmatyczny element zimnej wojny, ale momentami trudno rozr\u00f3\u017cni\u0107, kt\u00f3ry motyw jest tak naprawd\u0119 najwa\u017cniejszy. Czy wysy\u0142aj\u0105c sondy Voyager poza granice Uk\u0142adu S\u0142onecznego, kto\u015b serio my\u015bla\u0142, \u017ce to si\u0119 zwr\u00f3ci w postaci wp\u0142ywu na konto?<\/p>\n By\u0107 mo\u017ce pytanie \u201epo co to wszystko?\u201d powinno w ko\u0144cu pa\u015b\u0107, ale nie w ekonomicznym, lecz filozoficznym tego zdania znaczeniu. Bo jak tego nie zrobimy, to zaraz si\u0119 mo\u017ce okaza\u0107, \u017ce by\u0107 astronaut\u0105, lekark\u0105 czy stra\u017cakiem jest g\u0142upot\u0105, za to powinni\u015bmy si\u0119 skupi\u0107 na influencerce i spekulacji kryptowalutami.<\/p>\n