![\"\"](\"http:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/Yoda-emperor-1536x864-464994205208.webp\")
<\/p>\n<\/p>\n
Saga \u201eGwiezdnych wojen\u201d tak w zamierzeniu autora jak i w osi\u0105gni\u0119tym efekcie jest kontynuacj\u0105 prastarych wzor\u00f3w mitologicznych. Oto jak t\u0142umaczy, dlaczego cz\u0142owiek musi umrze\u0107.<\/strong><\/p>\n Swego czasu w internecie by\u0142 popularny filmik pokazuj\u0105cy podobie\u0144stwa Jezusa do innych b\u00f3stw staro\u017cytno\u015bci.<\/strong><\/p>\n Tw\u00f3rcy chcieli w ten spos\u00f3b udowodni\u0107, \u017ce Jezus jest tak naprawd\u0119 kompilacj\u0105 r\u00f3\u017cnych, innych poda\u0144. S\u0119k w tym, \u017ce kwestia ta dotyczy nie tylko Jezusa. Mitologie ca\u0142ego \u015bwiata cho\u0107 tak r\u00f3\u017cnorodne wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 jednak z\u0142o\u017cone z ma\u0142ych, identycznych \u201eklock\u00f3w\u201d. W panteonie religii odleg\u0142ych w czasie i przestrzeni wyst\u0119puj\u0105 bardzo podobne b\u00f3stwa. A bohaterowie dokonuj\u0105 strukturalnie podobnych wyczyn\u00f3w.<\/p>\n Jakie jest tej \u201ejedno\u015bci w r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u201d \u017ar\u00f3d\u0142o?<\/strong><\/p>\n Carl Gustav Jung przedstawi\u0142 rozwi\u0105zanie, kt\u00f3re jest z jednej strony wr\u0119cz barokowo ezoteryczne, z drugiej strony uwzgl\u0119dnia najbardziej podstawowy, biologiczny wymiar istnienia cz\u0142owieka.<\/p>\n Jung by\u0142 psychoanalitykiem i podobnie jak starszy od niego Zygmunt Freud uwa\u017ca\u0142, \u017ce w \u017cyciu psychicznym cz\u0142owieka ogromn\u0105 rol\u0119 odgrywa nasza pod\u015bwiadomo\u015b\u0107. Dla Freuda l\u0105dowa\u0142y w niej wszystkie wyparte w wyniku socjalizacji pragnienia i my\u015bli, kt\u00f3re w zderzeniu z naszymi normami moralnymi stawa\u0142y si\u0119 nie do przyj\u0119cia. Tam oczywi\u015bcie nie znikaj\u0105, tylko daj\u0105 o sobie zna\u0107 w formie np. r\u00f3\u017cnych zaburze\u0144 psychicznych.<\/p>\n Jung si\u0119 z tym zgodzi\u0142, ale na tym nie poprzesta\u0142. Pod \u201epiwnic\u0105\u201d wypartych prze\u017cy\u0107 widzia\u0142 jeszcze g\u0142\u0119bszy poziom. Tam mia\u0142y znajdowa\u0107 si\u0119 elementy pod\u015bwiadomo\u015bci zbiorowej, wsp\u00f3lne wszystkim ludziom. Nazwa\u0142 je archetypami.<\/p>\n Co to s\u0105 w og\u00f3le archetypy? <\/strong><\/p>\n Obserwuj\u0105c przyrod\u0119 widzimy niekiedy osza\u0142amiaj\u0105ce dokonania pozornie prostych organizm\u00f3w. Mr\u00f3wki buduj\u0105 skomplikowane mrowiska, ptaki lec\u0105 tysi\u0105ce kilometr\u00f3w do obcego kraju. Nawet kot jak si\u0119 go zostawi kilkadziesi\u0105t kilometr\u00f3w od domu to wr\u00f3ci pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej. Zdaniem Junga tak\u017ce cz\u0142owiek posiada takie instynktowne uwarunkowania, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 mu rozpozna\u0107 dan\u0105 sytuacj\u0119 na przyk\u0142ad jako tak\u0105, w kt\u00f3rej sprawuje w\u0142adz\u0119, w kt\u00f3rej jest przedmiotem czyjej\u015b troski, czy te\u017c t\u0105 trosk\u0119 ma komu\u015b okazywa\u0107.<\/p>\n Pisz\u0119 o \u201einstynktownych uwarunkowaniach\u201d, bo konkretne nazwy archetyp\u00f3w mog\u0105 by\u0107 myl\u0105ce. Pisz\u0105c np. o archetypie \u201ematki\u201d nie m\u00f3wimy o konkretnej matce, nie m\u00f3wimy nawet o samym macierzy\u0144stwie. M\u00f3wimy o wrodzonej zdolno\u015bci budowania wobec pewnych os\u00f3b relacji, kt\u00f3re posiadaj\u0105 cechy odnajdywane najcz\u0119\u015bciej w relacji matka-dziecko. St\u0105d te\u017c moim zdaniem nale\u017cy m\u00f3wi\u0107 o nazwach archetypu w cudzys\u0142owie, jest to bowiem klasyczny przyk\u0142ad synekdochy, czyli sytuacji kiedy nazwa jednego przyk\u0142adu s\u0142u\u017cy za nazw\u0119 ca\u0142ego zjawiska. Sam archetyp bowiem jest czyst\u0105 form\u0105, pozbawion\u0105 tre\u015bci.<\/p>\n Dobrze, ale co z \u201eGwiezdnymi wojnami\u201d?<\/strong><\/p>\n Archetyp jako czysta struktura umys\u0142owa poznajemy wy\u0142\u0105cznie przez przejawy jego uciele\u015bnienia. Jednym z przyk\u0142ad\u00f3w takiego uciele\u015bnienia s\u0105 w\u0142a\u015bnie mity. Zdaniem mitologa Josepha Campbella wszystkie z kolei sprowadzaj\u0105 si\u0119 do jednego monomitu, gdzie bohater ze znanego \u015bwiata podr\u00f3\u017cuje do \u015bwiata obcego, by wr\u00f3ci\u0107, ale ju\u017c w odmienionej postaci. Ta struktura idealnie pasuje do historii Luke Skywalkera.<\/p>\n Ale sprowadzanie wszystkich mit\u00f3w do jednej struktury wydaje si\u0119 troch\u0119 wielkim uproszczeniem. Na przyk\u0142ad, co powiedzie\u0107 o historii Yody? Albo Imperatora? Tu przydaje si\u0119 wprowadzenie innego archetypu. Jednego, bo jak zaraz poka\u017cemy obydwie te postaci s\u0105 po prostu jego dwoma r\u00f3\u017cnymi obliczami.<\/p>\n Yoda to oczywi\u015bcie stary m\u0119drzec, po \u0142acinie senex. Cechuje go ogromne do\u015bwiadczenie, autorytet i wiedza. Jednak Jung uwa\u017ca\u0142, \u017ce istnieje co\u015b takiego jak cie\u0144. Cz\u0142owiek ma sw\u00f3j cie\u0144 w postaci wszystkich tych cech, kt\u00f3rych w sobie nie akceptuje i spycha do pod\u015bwiadomo\u015bci. Ale cie\u0144 dotyczy wielu innych zjawisk. Mo\u017cna wr\u0119cz powiedzie\u0107, \u017ce je\u017celi widzimy co\u015b w jednoznacznych barwach (czy to ciemnych, czy jasnych) to pomijamy co\u015b bardzo wa\u017cnego.<\/p>\n Nie inaczej jest w archetypach, w tym przypadku w archetypie senexa. <\/strong><\/p>\n W swej jasnej stronie stanowi on wz\u00f3r i oparcie dla swoich nast\u0119pc\u00f3w. W pewnym momencie powinien za\u015b odej\u015b\u0107. Jung uwa\u017ca\u0142, \u017ce \u017cycie cz\u0142owieka podobne jest do drogi s\u0142o\u0144ca. Gdzie\u015b w po\u0142owie zadaniem cz\u0142owieka przestaje by\u0107 w\u0119dr\u00f3wka w g\u00f3r\u0119 i powinien skupi\u0107 si\u0119 na powrocie. Kresem tej w\u0119dr\u00f3wki w t\u0119 i z powrotem jest \u015bmier\u0107. Ale jak uczy nas mitologia (i, w tym wypadku, popkultura) niekt\u00f3rzy tego nie rozumiej\u0105.<\/p>\n W cieniu senexa jest wielka w\u0142adza i wielka m\u0105dro\u015b\u0107, kt\u00f3ra nie zostaje jednak zidentyfikowana jako etap w \u017cyciu, a jego ostateczna i wieczna forma. Ka\u017cdy potencjalny nast\u0119pca nie jest wychowankiem, ale potencjalnym wrogiem, wi\u0119c trzeba go zniszczy\u0107. Archetyp z\u0142ego senexa wyst\u0119puje w micie o Saturnie, kt\u00f3ry po\u017cera\u0142 w\u0142asne dzieci. Ale wyst\u0119puje te\u017c w postaci Imperatora, kt\u00f3ry najpierw pozwoli\u0142 zabi\u0107 swojego ucznia hrabiego Dooku a nast\u0119pnie namawia do zabicia Vadera i zaj\u0119cia jego miejsca przez m\u0142odego Skywalkera. Na marginesie, kiedy kto\u015b u\u017cywa argumentu \u201eco ty tam wiesz o \u017cyciu guwniarzu\u201d to sporo z\u0142ego senexa przez niego przemawia.<\/p>\n Celem terapii Junga by\u0142o znalezienie r\u00f3wnowagi w tych wszystkich archetypowych rolach, w kt\u00f3rych cz\u0119sto si\u0119 gubimy i popadamy w zbytni\u0105 identyfikacj\u0119 z wybranymi. Temu te\u017c, we wsp\u00f3lnotowym wymiarze s\u0142u\u017cy\u0142y mity. S\u0142u\u017cy\u0142y i s\u0142u\u017c\u0105, bo wsp\u00f3\u0142czesne spo\u0142ecze\u0144stwo te\u017c rz\u0105dzi si\u0119 mitami \u2013 cho\u0107 ten fakt jest akurat bardzo, ale to bardzo mocno zakopany w cieniu.<\/p>\n