![\"\"](\"http:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/5c07b984aa6d2_o_original.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
\u015awi\u0119ta i celebracje przez tysi\u0105clecia s\u0142u\u017cy\u0142y cz\u0142owiekowi jako mechanizm chroni\u0105cy go przed przera\u017caj\u0105cym ogromem wszech\u015bwiata, kt\u00f3rego by\u0142 jako jedyne stworzenie \u015bwiadomy. Problem jednak tym, \u017ce przera\u017caj\u0105cy ogrom wszech\u015bwiata pozosta\u0142. Ale \u015bwi\u0105teczne lekarstwo przesta\u0142o dzia\u0142a\u0107.<\/strong><\/p>\n \u201eW grudniu jeste\u015bmy przystosowani do tego by je\u015b\u0107, pi\u0107 i chowa\u0107 si\u0119 przed wilkami\u201d<\/strong><\/p>\n Taki komentarz mign\u0105\u0142 mi gdzie\u015b przed oczyma kilka dni temu i w sumie na tym m\u00f3g\u0142bym zako\u0144czy\u0107 ten wpis gdybym ca\u0142\u0105 histori\u0119 mia\u0142 umie\u015bci\u0107 gdzie\u015b 300 lat temu. Wtedy bowiem \u015bwi\u0119towane od tysi\u0105cleci przesilenie zimowe, w ostatnich stuleciach jako Narodziny Jezusa Chrystusa na tym mniej wi\u0119cej jeszcze polega\u0142o. Nikt nie mia\u0142 w\u00f3wczas w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce by\u0142y to \u015bwi\u0119ta znacznie mniej istotne ni\u017c kluczowa dla chrze\u015bcija\u0144stwa Wielkanoc. Zw\u0142aszcza, \u017ce Bo\u017ce Narodzenie by\u0142o jedynie pocz\u0105tkiem karnawa\u0142u, gdzie \u015bwiat dos\u0142ownie stawa\u0142 na g\u0142owie, a w zakresie spo\u017cywania alkoholu i seksu obowi\u0105zywa\u0142y normy jakie si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnym hedonistom nie \u015bni\u0142y.<\/p>\n Zaskoczeni? S\u0142usznie, bo to by\u0142o bardzo dawno temu, a w mi\u0119dzyczasie mia\u0142a pojawi\u0107 si\u0119 nowa wizja \u015bwi\u0105t, kt\u00f3ra zd\u0105\u017cy\u0142a si\u0119 ju\u017c skompromitowa\u0107.<\/strong><\/p>\n To ta wizja poczt\u00f3wkowa, maj\u0105ca rzekomo oddawa\u0107 prawdziwego ducha \u015bwi\u0105t. Rodzinnych, z obowi\u0105zkowym kominkiem i g\u0119st\u0105 choink\u0105. Ten obrazek nie wzi\u0105\u0142 si\u0119 znik\u0105d. Oczywi\u015bcie adaptuj\u0105c, po raz enty w historii ludzko\u015bci wcze\u015bniejsze zwyczaje stworzono co\u015b co zaistnie\u0107 mog\u0142o tylko w realiach mieszcza\u0144skiej etyki XIX wieku. \u015awi\u0119ta w formie opisanej w \u201eOpowie\u015bci wigilijnej\u201d Karola Dickensa (jest jednak przesad\u0105 spotykane niekiedy powiedzenie, \u017ce to Dickens wymy\u015bli\u0142 \u015bwi\u0119ta. Nie wymy\u015bli\u0142, ale sw\u00f3j udzia\u0142 zdecydowanie mia\u0142) by\u0142y projekcj\u0105 obrazu jaki najbardziej wp\u0142ywaj\u0105ca w\u00f3wczas na kultur\u0119 klasa spo\u0142eczna chcia\u0142a widzie\u0107 w lustrze.<\/p>\n Problem polega na tym, \u017ce ten wyidealizowany, w dzisiejszych czasach dodatkowo skomercjalizowany tw\u00f3r nie zapewnia tego, czego pierwotni ludzie od \u015bwi\u0105t oczekiwali.<\/strong><\/p>\n Celowo wy\u017cej wspomnia\u0142em o \u201eprzesileniu zimowym\u201d. Bo\u017ce Narodzenie, z drobn\u0105 korekt\u0105 w staro\u017cytno\u015bci w\u0142a\u015bnie si\u0119 z nim pokrywa. Podobnie jak masa innych \u015bwi\u0105t obchodzonych zar\u00f3wno dzi\u015b, jak i w staro\u017cytno\u015bci. Nie powinno to dziwi\u0107, bo religie od samego pocz\u0105tku by\u0142y \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z przyrod\u0105. Dlaczego? Bo cz\u0142owiek jest jej cz\u0119\u015bci\u0105.<\/p>\n Nie czuj\u0119 si\u0119 samotny w swej niech\u0119ci do zimy, bo to akurat cz\u0119sta przypad\u0142o\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n Na tyle cz\u0119sta, \u017ce udowodniona w licznych badaniach. Na sezonowe zaburzenia nastroju skar\u017cy si\u0119 od kilku do kilkudziesi\u0119ciu procent spo\u0142ecze\u0144stwa i najcz\u0119\u015bciej wi\u0105\u017ce si\u0119 je ze zmniejszon\u0105 ilo\u015bci\u0105 \u015bwiat\u0142a s\u0142onecznego. To fakt. Nie neguj\u0119, \u017ce neuroprzeka\u017aniki w m\u00f3zgu maj\u0105 zwi\u0105zek z naszym nastrojem, a na ilo\u015b\u0107 tych\u017ce wp\u0142ywa z kolei np. ekspozycja na \u015bwiat\u0142o s\u0142oneczne. Tyle, tylko, \u017ce o ile w tym miejscu mo\u017cemy postawi\u0107 kropk\u0119 w kontek\u015bcie biologii czy scjentystycznej psychologii, to kulturowo musimy i\u015b\u0107 dalej.<\/p>\n Czytaj\u0105c o fenomenie sezonowych zaburze\u0144 nastroju trafi\u0142em kiedy\u015b na sporz\u0105dzon\u0105 w latach 80-tych relacj\u0119 opisuj\u0105c\u0105 rozmowy ze starszymi mieszka\u0144cami p\u00f3\u0142nocnej, prowincjonalnej Norwegii.<\/strong><\/p>\n Ludzie ci, posiadaj\u0105cy osobowo\u015b\u0107 ukszta\u0142towan\u0105 w czasach stosunkowo nietkni\u0119tych przez nowoczesn\u0105 kultur\u0119 nie wypierali spadku nastroj\u00f3w zim\u0105, gdy dnia nie by\u0142o lub trwa\u0142 kilkadziesi\u0105t minut. Jednak\u017ce uwa\u017cali to za absolutnie normaln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ludzkiego \u017cywota. Taki to by\u0142 po prostu okres \u2013 zwolnienia, pewnego rodzaju hibernacji i \u201eprze\u017cerania\u201d tego co si\u0119 uda\u0142o zdoby\u0107 w bardziej \u201eludzkich\u201d miesi\u0105cach.<\/p>\n To oczywiste je\u017celi spojrzymy na ludzk\u0105 psychik\u0119 nie jako produkt biologiczno-chemicznego rachunku, lecz jako nadbudow\u0119, kt\u00f3ra na nim powstaje.<\/strong><\/p>\n Cz\u0142owiek jest gotowy znie\u015b\u0107 najgorszy b\u00f3l i nie prze\u017cy\u0107 najmniejszego. Kiedy b\u00f3l, na przyk\u0142ad bolesne starcie w sporcie jest uzasadniony zewn\u0119trznymi \u015brodkami to staje si\u0119 po prostu przykr\u0105 konieczno\u015bci\u0105. Gdy za\u015b spotyka nas drobna niewygoda, ale absurdalna i niezas\u0142u\u017cona, to czujemy si\u0119 okropnie upokorzeni.<\/p>\n \u017beby to co nas spotyka trafia\u0142o to tego pierwszego katalogu odpowiada\u0142a przez stulecia religia<\/strong><\/p>\n O ile w XIX wieku albo i wcze\u015bniej uwa\u017cano, \u017ce religia jest przejawem naiwno\u015bci czy niedouczenia, niczym dzieci\u0119ca wiara w \u015bw. Miko\u0142aja (to moje por\u00f3wnanie) to ju\u017c w nast\u0119pnym stuleciu pojawi\u0142a si\u0119 masa ludzi, kt\u00f3ra wskazywa\u0142a na r\u00f3\u017cnego rodzaju psychologiczne czy socjologiczne funkcje jakie obrz\u0119dy religijne spe\u0142nia\u0142y.<\/p>\n I je\u017celi wpatrzymy si\u0119 w kalendarz religijny to znajdziemy zadziwiaj\u0105c\u0105 zbie\u017cno\u015b\u0107 \u015bwi\u0105t z tym jak zachowuje si\u0119 przyroda.<\/strong><\/p>\n \u015awi\u0119ta w \u017cyciu takiego przednowoczesnego cz\u0142owieka pe\u0142ni\u0142y pewnego rodzaju kamienie milowe, wskaz\u00f3wki jak ma si\u0119 czu\u0107 i na co sobie pozwoli\u0107. By\u0142 czas na prac\u0119 i by\u0142 na lenistwo. To z kolei \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z tym, jak zachowuje si\u0119 przyroda. Czas \u015bwi\u0119ty wbrew pozorom nie by\u0142 \u201eczasem wolnym\u201d gdzie ka\u017cdy robi\u0142 co chcia\u0142. By\u0142 \u015bci\u015ble zaplanowany, jednak raczej nikt nie odbiera\u0142 tego jako ci\u0119\u017ckiego obowi\u0105zku.<\/p>\n Wsp\u00f3\u0142czesne \u015bwi\u0119ta ci\u0105gle pe\u0142ni\u0105 r\u00f3\u017cne funkcje, jednak ta wprowadzaj\u0105ca w \u017cycie cz\u0142owieka porz\u0105dek istotnie straci\u0142a na znaczeniu<\/strong><\/p>\n O ile dla ch\u0142opa \u015bredniowiecznego grudzie\u0144 oznacza\u0142 zupe\u0142nie inn\u0105 aktywno\u015b\u0107 ekonomiczn\u0105 ni\u017c np. czerwiec, to dla wi\u0119kszo\u015b\u0107 cz\u0142onk\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnego spo\u0142ecze\u0144stwa nie ma to \u017cadnego znaczenia. Wr\u0119cz przeciwnie, je\u017celi mo\u017cemy ju\u017c m\u00f3wi\u0107 o jakim\u015b spowolnieniu to nast\u0119puje ono w miesi\u0105cach wakacyjnych \u2013 wtedy, gdy w przyrodzie i zwi\u0105zanych z ni\u0105 zawodach mamy najwi\u0119kszy zasuw.<\/p>\n Czas sta\u0142 si\u0119 czasem liniowym. Nie mamy wra\u017cenia, \u017ce po prostu powtarzamy, w r\u00f3\u017cnych perspektywach \u017cyciowo-przyrodnicze cykle, lecz ci\u0105gle przemy do przodu. Bezkosztowo?<\/strong><\/p>\n Wykres kt\u00f3ry mi w \u017cyciu da\u0142 do my\u015blenia najwi\u0119cej to wykres samob\u00f3jstw na Grenlandii. Tamtejsza spo\u0142eczno\u015b\u0107, gdy rz\u0105d du\u0144ski (to ci\u0105gle teren podleg\u0142y Danii) zacz\u0105\u0142 j\u0105 \u201ecywilizowa\u0107\u201d, wsadza\u0107 do blok\u00f3w z centralnym ogrzewaniem, toaletami i elektryczno\u015bci\u0105 i dawa\u0107 \u201enowoczesne\u201d zawody w odpowiedzi\u2026 rozpi\u0142a si\u0119 i wystrzeli\u0142a z najwi\u0119kszym wska\u017anikiem samob\u00f3jstw na \u015bwiecie.<\/p>\n Nie b\u0119d\u0119 m\u00f3wi\u0142, \u017ce nic si\u0119 nie zmieni\u0142o. Rz\u0105d du\u0144ski wprowadzi\u0142 liczne programy naprawcze i nie \u017ca\u0142uje kasy na to co sam spieprzy\u0142.<\/strong><\/p>\n Jednak czy to odpowiada na problem, kt\u00f3ry tak naprawd\u0119 tu wychodzi? Moim zdaniem nie. Nikt nie przeczy, \u017ce centralne ogrzewanie i toaleta ma wi\u0119cej plus\u00f3w ni\u017c minus\u00f3w. Podobnie jak to, \u017ce mo\u017cemy mie\u0107 prawo wypisania si\u0119 z obyczaj\u00f3w narzuconych nam przez spo\u0142eczno\u015b\u0107. Jednak nie mo\u017cna zapomina\u0107, \u017ce tysi\u0105ce, dziesi\u0105tki wr\u0119cz tysi\u0119cy lat (nie wiemy na dobr\u0105 spraw\u0119 jak wygl\u0105da\u0142a rewolucja neolityczna i przej\u015bcie z kultur \u0142owieckich na rolnicze, nie mamy na to \u017ar\u00f3de\u0142 pisanych) \u017cycia naszych przodk\u00f3w to nie by\u0142a ciemnota. Ani te\u017c \u201etradycja\u201d w rozumieniu mumii pokazywanej raz na jaki\u015b czas w dora\u017anych politycznych i spo\u0142ecznych celach. To by\u0142y naprawd\u0119 skuteczne metody radzenia sobie z problemami.<\/p>\n