{"id":1546,"date":"2023-11-11T09:11:27","date_gmt":"2023-11-11T09:11:27","guid":{"rendered":"https:\/\/www.filozofiadlajanuszy.pl\/?p=1546"},"modified":"2023-11-11T09:11:27","modified_gmt":"2023-11-11T09:11:27","slug":"rzadko-bywamy-polakami","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/2023\/11\/11\/rzadko-bywamy-polakami\/","title":{"rendered":"Rzadko bywamy Polakami"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/strong><\/p>\n

Arystoteles uwa\u017ca\u0142, \u017ce cz\u0142owiek z natury musi \u017cy\u0107 we wsp\u00f3lnocie. Ale nie m\u00f3wi\u0142 nic o tym, \u017ce musi to by\u0107 jedna wsp\u00f3lnota. Ani, \u017ce musi ona stanowi\u0107 nar\u00f3d.<\/strong><\/p>\n

Mo\u017cna \u015bmia\u0142o powiedzie\u0107, \u017ce nacjonalizm jest zar\u00f3wno \u017ar\u00f3d\u0142em, jak i skutkiem liberalnej wolno\u015bci, nowoczesno\u015bci i demokracji.<\/strong><\/p>\n

Oczywi\u015bcie nie chodzi mi o nacjonalizm w postaci kr\u00f3tko przystrzy\u017conych d\u017centelmen\u00f3w w br\u0105zowych koszulach. Mamy tu pewnego rodzaju problem j\u0119zykowy, bo w j\u0119zyku polskim (i np. niemieckim) nacjonalizm kojarzy si\u0119 jednoznacznie ze skrajn\u0105 prawic\u0105. W angielskim tymczasem oznacza on pogl\u0105d, \u017ce podmiotem kt\u00f3ry sprawuje suwerenn\u0105 w\u0142adz\u0119, posiada prawo do stanowienia o sobie i co za tym idzie powo\u0142ania w\u0142asnego pa\u0144stwa jest nar\u00f3d.<\/p>\n

Postulat ten brzmi mo\u017ce jak komuna\u0142, ale historia zna r\u00f3\u017cne alternatywy<\/strong><\/p>\n

Mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107, \u017ce lud nie sk\u0142ada si\u0119 z obywateli tylko poddanych, a jedynym dyspozytorem w\u0142adzy jest kr\u00f3l. Albo, \u017ce jaka\u015b sp\u00f3\u0142ka wykupi\u0142a sobie dany teren a ludzie stanowi\u0105 jej w\u0142asno\u015b\u0107 tak\u0105 sam\u0105 jak domy czy drzewa. Jaka jest sytuacja mieszka\u0144c\u00f3w takich kraj\u00f3w? R\u00f3\u017cna. Historia wie r\u00f3wnie\u017c, \u017ce dawni w\u0142adcy musieli cz\u0119sto liczy\u0107 si\u0119 z poddanymi (zw\u0142aszcza ze szlacht\u0105).<\/p>\n

Jednak niezale\u017cnie czy mamy do czynienia z absolutnym despot\u0105 czy ograniczonym przez parlament monarch\u0105 stanowym zasada by\u0142a prosta: ludzie z zasady nie maj\u0105 nic do gadania, a \u017ar\u00f3d\u0142em ewentualnego ograniczenia w\u0142adzy kr\u00f3l\u00f3w jest prawo boskie.<\/p>\n

Tymczasem jednak w XVIII i XIX wieku dosz\u0142a do g\u0142osu opcja wg kt\u00f3rej \u017ar\u00f3d\u0142em prawa jest nar\u00f3d. Czyli co?<\/strong><\/p>\n

Powodem dla kt\u00f3rego wybuch\u0142o zamieszanie by\u0142o to, \u017ce oficjalna struktura w\u0142adzy nie bardzo odpowiada\u0142a rzeczywisto\u015bci. Szlachta, kt\u00f3ra mia\u0142a co\u015b do powiedzenia nierzadko by\u0142a biedna. Z drugiej strony mieszka\u0144cy miast, zw\u0142aszcza bogaci bankierzy i kupcy nie mieli \u017cadnych praw politycznych. Odziedziczony po \u015bredniowieczu podzia\u0142 stanowy trzeba by\u0142o czym\u015b zast\u0105pi\u0107. W tym sensie nar\u00f3d jest skutkiem modernizacji.<\/p>\n

Pogl\u0105dy na to czym on jest s\u0105 zasadniczo dwa. Po pierwsze, w r\u00f3\u017cnorodnej etnicznie i religijnie Ameryce uwa\u017cano, \u017ce to przede wszystkim wsp\u00f3lnota polityczna. Cz\u0142onk\u00f3w narodu \u0142\u0105czy to, \u017ce wsp\u00f3lnie decyduj\u0105 si\u0119 rozstrzyga\u0107 pewne spory publiczne.<\/p>\n

Wed\u0142ug drugiego pogl\u0105du, na pewno bardziej intuicyjnego przynajmniej w Polsce, nar\u00f3d jest wsp\u00f3lnot\u0105 kulturow\u0105. Tyle tylko, \u017ce co to znaczy? Jak\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 kultur\u0119 ma ch\u0142op z Prowansji, mieszczanin z Pary\u017ca i szlachcic z Szampanii?<\/strong><\/p>\n

W praktyce dzieli\u0142o ich cz\u0119sto to, co dzi\u015b uwa\u017camy za naturalnie wsp\u00f3lne. W r\u00f3\u017cnych regionach obowi\u0105zywa\u0142y r\u00f3\u017cne zwyczaje, r\u00f3\u017cne prawa a nawet r\u00f3\u017cne j\u0119zyki. Komisja Edukacji Narodowej w Polsce i rz\u0105dy rewolucjonist\u00f3w we Francji jako pierwsze w swoich krajach wprowadzi\u0142y nauk\u0119 \u201ej\u0119zyka polskiego\u201d i \u201ej\u0119zyka francuskiego\u201d, gdzie rozumiano w ten spos\u00f3b t\u0119pienie lokalnych gwar na rzecz ustandaryzowanego j\u0119zyka elit i stolicy.<\/p>\n

W tym rozumieniu pa\u0144stwo narodowe jest si\u0142\u0105 zamachow\u0105 nowoczesnego post\u0119pu. Przymus pa\u0144stwowy mia\u0142 jednak tylko cz\u0119\u015bciowy wp\u0142yw na kszta\u0142t wsp\u00f3\u0142czesnych narod\u00f3w. Uniformizacja na wy\u017cszym ni\u017c wioska czy parafia poziomie wynika\u0142a przede wszystkim z powod\u00f3w pragmatycznych. Rozw\u00f3j wymiany handlowej i informacyjnej (drukowane ksi\u0105\u017cki i prasa) sprawia\u0142, \u017ce szersze i wsp\u00f3lne podstawy kulturowe i j\u0119zykowe by\u0142y po prostu potrzebne.<\/p>\n

W ka\u017cdym razie, tradycyjne struktury lokalne i stanowe zosta\u0142y w du\u017cej mierze rozbite a w\u0142adza wspiera\u0142a uniformizacj\u0119 i standaryzacj\u0119 do jednego, \u201enarodowego\u201d wzorca. Cz\u0142owiek mia\u0142 przesta\u0107 si\u0119 definiowa\u0107 przez to z jakiej wsi pochodzi, czyim jest synem (c\u00f3rki pomijano – ma\u0142o kto zauwa\u017ca\u0142 w\u00f3wczas, \u017ce pozbawienie praw politycznych po\u0142owy mieszka\u0144c\u00f3w jest pewn\u0105 drobn\u0105 hipokryzj\u0105 g\u0142osicieli hase\u0142 o r\u00f3wno\u015bci i wolno\u015bci) czy te\u017c jakiego jest wyznania.<\/p>\n

Pojawia si\u0119 jednak pewien problem. Wszystko to o czym pisz\u0119 mia\u0142o miejsce kilkaset lat temu. Obecnie uniformizacja zachodzi globalnie, gdy\u017c globalna jest zar\u00f3wno wymiana handlowa jak i informacyjna. Pojawiaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce zwi\u0105zane z tym globalne problemy, zw\u0142aszcza ekologiczne.<\/strong><\/p>\n

Niekt\u00f3rym nasuwa si\u0119 wi\u0119c pomys\u0142, \u017ce nale\u017cy zrezygnowa\u0107 z koncepcji pa\u0144stw narodowych na rzecz coraz szerszych struktur. W ko\u0144cu ka\u017cdy z nas jest Polakiem, ale w szerszym rozumieniu Europejczykiem, a w jeszcze szerszym \u2013 po prostu cz\u0142owiekiem. \u015awietny przyk\u0142ad takiego my\u015blenia daje nam jeszcze w O\u015bwieceniu Monteskiusz: \u201eje\u017celi co\u015b jest dobre dla mojej rodziny, a krzywdzi Francj\u0119, to rezygnuj\u0119 z tego, bo jestem przede wszystkim Francuzem. Je\u017celi za\u015b co\u015b jest dobre dla Francji, a krzywdzi ludzko\u015b\u0107, to te\u017c z tego rezygnuj\u0119, bo jestem przede wszystkim cz\u0142owiekiem\u201d.<\/p>\n

Pi\u0119kne i proste?<\/strong><\/p>\n

Nawet je\u015bli pi\u0119kne i proste, to problem polega na tym, \u017ce jest to totalnie nietrafiony tok rozumowania. Tak przynajmniej twierdzi Michael Sandel, jedna z czo\u0142owych postaci filozofii politycznego komunitaryzmu (cho\u0107 dla wielu os\u00f3b zapewne znany przede wszystkim z licznych wyk\u0142ad\u00f3w popularyzuj\u0105cych filozofi\u0119 w sieci). Konsekwencj\u0105 takiego my\u015blenia jak zaprezentowa\u0142 Monteskiusz jest moralny brak rozr\u00f3\u017cnienia mi\u0119dzy moim dzieckiem a dzieckiem s\u0105siada. Wr\u00f3\u0107! Mi\u0119dzy moim dzieckiem a losowym dzieckiem z Wietnamu.<\/p>\n

Jest to my\u015blenie nie tylko ca\u0142kowicie oderwane od rzeczywisto\u015bci, ale przede wszystkim my\u015blenie niepo\u017c\u0105dane. Wed\u0142ug komunitaryst\u00f3w powinno by\u0107 zupe\u0142nie odwrotnie. Cz\u0142owiek definiuje si\u0119 przez r\u00f3\u017cne wsp\u00f3lnoty, a im jest mu ona bli\u017csza, tym bardziej si\u0119 z ni\u0105 identyfikuje.<\/p>\n

Sandel nie krytykuje wprost pa\u0144stwa narodowego, jednak zauwa\u017ca, \u017ce wbrew nacjonalistom (w polskim rozumieniu tego s\u0142owa) ma\u0142o kto tak naprawd\u0119 stawia nar\u00f3d na pierwszym miejscu. Przede wszystkim jeste\u015bmy rodzicami, dzie\u0107mi, rodze\u0144stwem. S\u0105siadami, uczniami, pracownikami czy szefami. Kolegami, mieszka\u0144cami naszej miejscowo\u015bci. P\u00f3\u017aniej dopiero mo\u017cemy powiedzie\u0107 o sobie, \u017ce jeste\u015bmy Polakami. Wreszcie: Europejczykami czy obywatelami \u015bwiata.<\/p>\n

Naturalnie a\u017c si\u0119 prosi zarzut o to, \u017ce jest to prosta droga do szowinizmu i ksenofobii. Zdaniem Sandela jest wprost przeciwnie. Ameryka\u0144ski filozof podnosi (id\u0105c w duchu takich my\u015blicieli jak Arendt, Fromm czy Ortega y Gasset) \u017ce totalitaryzmy XX wieku s\u0105 efektem braku prawdziwego poczucia wsp\u00f3lnoty. Zamiast niej powsta\u0142o spo\u0142ecze\u0144stwo masowe, z kt\u00f3rym pojedynczy cz\u0142owiek z definicji nie mo\u017ce si\u0119 uto\u017csamia\u0107. Taka masa by\u0142a bierna i \u0142atwo podporz\u0105dkowa\u0142a si\u0119 dyktatorom, zw\u0142aszcza gdy w ich ideologiach d\u017awi\u0119cza\u0142a obietnica poczucia to\u017csamo\u015bci.<\/p>\n

To w\u0142a\u015bnie uto\u017csamianie si\u0119 ze wsp\u00f3lnot\u0105 jest dla Sandela najwa\u017cniejsze.<\/strong><\/p>\n

Wyobra\u017amy sobie, \u017ce nagle dostajemy list o tym, \u017ce przyj\u0119to nas do jakiego\u015b stowarzyszenia. O ile listu nie przynios\u0142a sowa a stowarzyszenie nie nazywa si\u0119 \u201eHogwart\u201d to taka informacja p\u00f3jdzie zapewne do \u015bmieci. Z tego powodu Sandel krytykowa\u0142 wielkie, odg\u00f3rne pr\u00f3by organizacji spo\u0142ecze\u0144stwa pokroju \u201eNowego \u0141adu\u201d. Nie przeszkadza\u0142 mu gospodarczy wymiar tego programu, ale to, \u017ce by\u0142 tylko gospodarczy. Co\u015b takiego co najmniej nie wystarczy do stworzenia wsp\u00f3lnoty, tak jak nie powstaje ona w\u015br\u00f3d posiadaczy karty Biedronki.<\/p>\n

Co jest wi\u0119c potrzebne? Dosy\u0107 znamiennie pokazuje przyk\u0142ad ruch\u00f3w kt\u00f3re kilkadziesi\u0105t lat temu walczy\u0142y z segregacj\u0105 rasow\u0105. To oczywi\u015bcie dobrze, \u017ce przynios\u0142y one zmiany prawne. Ale dla Sandela wolno\u015b\u0107 to nie zapis w ustawie, tylko dzia\u0142anie. Czarnosk\u00f3rzy stali si\u0119 wolni w momencie, kiedy wyszli na ulic\u0119 walczy\u0107 o swoje racje.<\/p>\n

To\u017csamo\u015b\u0107 to nie to co si\u0119 deklaruje, tylko co si\u0119 robi. Nie b\u0119dzie si\u0119 lepszym Polakiem logarytmicznie zwi\u0119kszaj\u0105c ilo\u015b\u0107 patetycznego s\u0142owotoku. Tak szczerze powiedziawszy to trudno jest by\u0107 Polakiem. Europejczykiem jeszcze trudnej. Jeste\u015bmy rodzicami, dzie\u0107mi, s\u0105siadami, nauczycielami\u2026 niewiele miejsca zostaje na rzeczy, kt\u00f3re robi si\u0119 przede wszystkim jako Polak.<\/p>\n

Ale wnioski wcale nie s\u0105 pesymistyczne. \u201eWielkie\u201d to\u017csamo\u015bci Polak\u00f3w czy Europejczyk\u00f3w to po prostu wypadowe tego co si\u0119 dzieje w tych ma\u0142ych, przyziemnych wsp\u00f3lnotach. Bo czy\u017c las nie sk\u0142ada si\u0119 z pojedynczych drzew?<\/p>\n

Je\u017celi podobaj\u0105 Ci si\u0119 moje teksty mo\u017cesz wrzuci\u0107 mi kilka z\u0142otych do skarbonki:<\/strong><\/p>\n

https:\/\/buycoffee.to\/filozofiadlajanuszy<\/strong><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Arystoteles uwa\u017ca\u0142, \u017ce cz\u0142owiek z natury musi \u017cy\u0107 we wsp\u00f3lnocie. Ale nie m\u00f3wi\u0142 nic o tym, \u017ce musi to by\u0107 jedna wsp\u00f3lnota. Ani, \u017ce musi ona stanowi\u0107 nar\u00f3d.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[12],"class_list":["post-1546","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-filozofia","tag-archiwum"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1546","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1546"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1546\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1546"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1546"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1546"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}