{"id":1536,"date":"2023-10-26T09:36:41","date_gmt":"2023-10-26T09:36:41","guid":{"rendered":"https:\/\/www.filozofiadlajanuszy.pl\/?p=1536"},"modified":"2023-10-26T09:36:41","modified_gmt":"2023-10-26T09:36:41","slug":"zycie-cyfrowe-czy-spokojne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/2023\/10\/26\/zycie-cyfrowe-czy-spokojne\/","title":{"rendered":"\u017bycie cyfrowe czy spokojne?"},"content":{"rendered":"

\"\"Przygl\u0105daj\u0105c si\u0119 bli\u017cej mo\u017cna odkry\u0107 wsp\u00f3lne fundamenty katastrofy klimatycznej i digitalizacji kolejnych sfer \u017cycia.<\/strong><\/p>\n

Naturalnie, lead mo\u017ce wzbudza\u0107 op\u00f3r bo z utylitarnego punktu widzenia cyfryzacja jest bardzo ekologiczna<\/strong><\/p>\n

Dematerializacja \u2013 czy to mamy na my\u015bli got\u00f3wk\u0119, dow\u00f3d osobisty czy ksi\u0105\u017ck\u0119 \u2013 oznacza zero koszt\u00f3w transportu i mniej \u015bmieci. Wyb\u00f3r Messengera nad osobiste spotkanie to brak \u015bladu w\u0119glowego. Do kt\u00f3rego podr\u0119cznika nie zajrze\u0107 cyfryzacja jest jedn\u0105 z recept na kryzys ekologiczny. I to recept\u0105 najmniej kontrowersyjn\u0105.<\/p>\n

Rzeczywi\u015bcie. Je\u017celi skupi\u0107 si\u0119 na czysto zewn\u0119trznych aspektach problemu to trudno si\u0119 tu do czego\u015b przyczepi\u0107. Jednak je\u017celi przeszukamy oczywiste za\u0142o\u017cenia, jakie towarzysz\u0105 naszemu my\u015bleniu to ju\u017c par\u0119 kwestii si\u0119 znajdzie.<\/p>\n

\u201eBez rzeczy materialnych ludzkie \u017cycie jest niestabilne\u201d<\/strong><\/p>\n

Tak mo\u017cna stre\u015bci\u0107 g\u0142\u00f3wn\u0105 tez\u0119 ksi\u0105\u017cki \u201eNie(do)rzeczy\u201d. Jej autor, berli\u0144ski filozof Byung-Chul Han do entuzjast\u00f3w post\u0119pu cyfrowego delikatnie m\u00f3wi\u0105c nie nale\u017cy. Czy to sam post\u0119p jest z\u0142y, czy co\u015b co go powoduje? C\u00f3\u017c, generalnie w filozofii technologii mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 dwa skrajne stanowiska (i mas\u0119 stanowisk po\u015brednich). Wed\u0142ug pierwszego technika jest tylko technik\u0105 i to cz\u0142owiek decyduje o tym jak jej u\u017cy\u0107 (m\u0142otkiem mo\u017cna wbi\u0107 gw\u00f3\u017ad\u017a, ale te\u017c zabi\u0107). Drugi za\u015b g\u0142osi, \u017ce technika z g\u00f3ry determinuje spos\u00f3b jej u\u017cycia (jakie s\u0105 alternatywne sposoby u\u017cycia pocisku balistycznego?).<\/p>\n

Han jest ewidentnie bliski ostatniego kra\u0144ca spektrum. Osobi\u015bcie mam nieco bardziej umiarkowane pogl\u0105dy \u2013 technika z za\u0142o\u017cenia pewne zachowania i sposoby my\u015blenia sugeruje, ale nie ka\u017cda technika w takim samym stopniu (m\u0142otek mniej ogranicza cz\u0142owieka, pocisk balistyczny bardziej). C\u00f3\u017c wi\u0119c takiego z\u0142ego sugeruje ebook zamiast ksi\u0105\u017cki?<\/p>\n

Patrz\u0105c na rzeczy \u2013 na przyk\u0142ad na ksi\u0105\u017ck\u0119 \u2013 mo\u017cemy j\u0105 widzie\u0107 na kilka r\u00f3\u017cnych sposob\u00f3w.<\/strong><\/p>\n

Dla czytelnika ksi\u0105\u017cka jako ksi\u0105\u017cka nie ma wi\u0119kszego znaczenia. Jestem zainteresowany tym co w niej napisane. Ma wi\u0119c warto\u015b\u0107 czysto u\u017cytkow\u0105, za\u015b plik kartek papieru jest tylko materialnym pod\u0142o\u017cem koniecznym do przeniesienia tej warto\u015bci. Dla wydawcy z kolei nie bardzo istotne jest to co w ksi\u0105\u017cce napisane. Traktuje on j\u0105 jako towar posiadaj\u0105cy okre\u015blon\u0105 warto\u015b\u0107 pieni\u0119\u017cn\u0105.<\/p>\n

W przypadku ebooka w du\u017cej mierze ten porz\u0105dek ci\u0105gle jest zachowany. Czytelnik ma swoj\u0105 warto\u015b\u0107 u\u017cytkow\u0105 (tre\u015b\u0107), wydawca ma sw\u00f3j towar (dost\u0119p do pliku). Znika tylko materialny substrat w postaci zapisanych atramentem kartek. Czy jest on do czego\u015b potrzebny? Han uwa\u017ca, \u017ce jest.<\/p>\n

Id\u0105c za lewicowym krytykiem kultury Walterem Benjaminem przedstawia on inny spos\u00f3b widzenia rzeczy ni\u017c jako \u201eprzedmiot u\u017cytkowy\u201d czy te\u017c \u201etowar\u201d. Jest to spojrzenie \u201ekolekcjonera\u201d.<\/p>\n

Nie do ko\u0144ca jednak chodzi o potocznie rozumienie \u201ekolekcjonera\u201d.<\/strong><\/p>\n

Kolekcjonerzy w ko\u0144cu sprzedaj\u0105 lub wymieniaj\u0105 elementy swoich zbior\u00f3w. Tu chodzi raczej o zwi\u0105zek sentymentalny, jaki mamy z rzeczami. Ulubiony kubek, zeszyt z podstaw\u00f3wki, zegarek po dziadku. Te przedmioty pokazuj\u0105 czym r\u00f3\u017cni si\u0119 \u201ebezcenne\u201d od \u201ebezwarto\u015bciowe\u201d. \u201eBezwarto\u015bciowe\u201d jest kategori\u0105 ekonomiczn\u0105, okre\u015blan\u0105 z punktu widzenia rynku. Bezcenne za\u015b to subiektywna i intymna kategoria, kt\u00f3ra w og\u00f3le z ekonomi\u0105 nie ma nic wsp\u00f3lnego.<\/p>\n

\u00a0\u201eKolekcjoner\u201d jest wi\u0119c wzorowym zaprzeczeniem konsumenta.<\/strong><\/p>\n

W stosunku do rzeczy przejawia stosunek \u201eJa-Ty\u201d a nie \u201eJa-to\u201d. Zarzut Marksa wobec kapitalizmu polega\u0142 m.in. na tym, \u017ce na pierwszy plan wysuwa si\u0119 warto\u015b\u0107 pieni\u0119\u017cna danej rzeczy, a u\u017cytkowa stoi z boku. Dla kolekcjonera r\u00f3wnie\u017c warto\u015b\u0107 u\u017cytkowa ma wt\u00f3rne znaczenie, jednak tu odej\u015bcie od niej przebiega w zupe\u0142nie innym kierunku. Postawa kolekcjonera jest skrajnie antykapitalistyczna.<\/p>\n

Dematerializacja \u201ekolekcjonowanie\u201d wyklucza<\/strong><\/p>\n

S\u0105 ludzie zwi\u0105zani z jak\u0105\u015b ksi\u0105\u017ck\u0105, ale nie ma nikogo kto by\u0142by zwi\u0105zany z wpisem w social mediach. To znaczy np. ja ciep\u0142o wspominam niekt\u00f3re swoje wpisy, ale chodzi tu o \u201etre\u015b\u0107\u201d a nie o plik zapisany na jakim\u015b serwerze. Niedawno pr\u00f3bowano zrobi\u0107 tokeny potwierdzaj\u0105ce \u201eoryginalno\u015b\u0107\u201d plik\u00f3w komputerowych, np. pierwszego wys\u0142anego Twitta. Pomys\u0142 oczywi\u015bcie z hukiem upad\u0142, bo sentymentalna wi\u0119\u017a nie jest kwesti\u0105 tego, \u017ce kto\u015b mi wystawi jaki\u015b certyfikat. To jak por\u00f3wnywa\u0107 w\u0142asny dom rodzinny i tytu\u0142 w\u0142asno\u015bci dzia\u0142ki na ksi\u0119\u017cycu (tak, mo\u017cna co\u015b takiego kupi\u0107).<\/p>\n

Wed\u0142ug Hana cyfryzacja nap\u0119dza konsumpcjonizm<\/strong><\/p>\n

Robi to jednak w zupe\u0142nie innym znaczeniu ni\u017c klasyczny konsumpcjonizm polegaj\u0105cy na poch\u0142anianiu ogromnej ilo\u015bci d\u00f3br. Han utrzymuje, \u017ce zaproponowany przez Ericha Fromma dylemat \u201emie\u0107 czy by\u0107\u201d traci w dzisiejszych czasach znaczenie. Obecnie obowi\u0105zuje \u201eby\u0107\u201d w formie \u201eprze\u017cywa\u0107\u201d. Wydaje mi si\u0119 jednak, \u017ce \u201eprze\u017cywanie\u201d jest patologiczn\u0105 form\u0105 bycia. Bycie wi\u0105\u017ce si\u0119 z aktywno\u015bci\u0105 i wysi\u0142kiem. Tak m\u00f3wili Hegel, Marks i Heidegger, ale tak te\u017c m\u00f3wi psychologia kt\u00f3ra stan \u201eflow\u201d wi\u0105\u017ce z aktywno\u015bci\u0105 i umiarkowanym wysi\u0142kiem (dzia\u0142anie nie mo\u017ce by\u0107 ani zbyt proste ani zbyt trudne). \u201ePrze\u017cywanie\u201d za\u015b jest biernym odbieraniem bod\u017ac\u00f3w \u2013 cz\u0119sto bardzo intensywnych, lecz p\u0142ytkich.<\/p>\n

My\u015bl\u0119, \u017ce dobrym przyk\u0142adem b\u0119dzie tu por\u00f3wnanie dw\u00f3ch rodzaj\u00f3w podr\u00f3\u017cnik\u00f3w \u2013 zwyk\u0142ego turysty i Roberta Mak\u0142owicza.<\/strong><\/p>\n

Ten drugi w swoje podr\u00f3\u017ce wk\u0142ada sporo wysi\u0142ku. Aktywnie wychodzi naprzeciw nowym kulturom, czyta o nich, stara si\u0119 je poznawa\u0107 i si\u0119 do nich odnie\u015b\u0107. Turysta za\u015b, nawet je\u017celi nie przele\u017cy ca\u0142ego turnusu nad basenem to na widok dowolnych cud\u00f3w \u015bwiata ma do powiedzenia co najwy\u017cej \u201eWOW!\u201d. Owszem: \u201ewow!\u201d szczere \u2013 ale jak d\u0142ugo trwaj\u0105ce? To jest w\u0142a\u015bnie prze\u017cycie \u2013 b\u0142ysk kt\u00f3ry pojawia si\u0119 i zaraz znika, nie pozostawiaj\u0105c wi\u0119kszego \u015bladu. Wtedy pojawia si\u0119 pustka i pragnienie kolejnego \u201ewow!\u201d, co nakr\u0119ca spiral\u0119 uzale\u017cnienia od nowych dozna\u0144. Han pisze wprost, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesny zachodni system polityczny jest bardzo podst\u0119pny. Nie nak\u0142ada kajdan i nie t\u0142amsi pragnie\u0144 a wr\u0119cz przeciwnie \u2013 zach\u0119ca, \u017ceby\u015bmy mieli ich jak najwi\u0119cej. Jest jak legendarny diler co rozdaje narkotyki za darmo, \u017ceby uzale\u017cni\u0107 od siebie klient\u00f3w.<\/p>\n

Autor puentuje swoj\u0105 kr\u00f3tk\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 odniesieniem do katastrofy ekologicznej<\/strong><\/p>\n

Jego zdaniem bierze si\u0119 ona z dok\u0142adnie tego samego rdzenia, z kt\u00f3rego bierze si\u0119 \u0142atwe odej\u015bcie od fizycznych przedmiot\u00f3w. Materia \u2013 przyroda, przedmioty codziennego u\u017cytku sta\u0142y si\u0119 w epoce nowoczesnej martwe. Jeszcze Galileusz studiowa\u0142 nami\u0119tnie astrologi\u0119, gdy jednak Newton odkry\u0142 prawa dynamiki sta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce \u017cadnej \u201eduszy\u201d w kosmosie nie ma. \u015awiat sta\u0142 si\u0119 zasobem, kt\u00f3ry mo\u017cna u\u017cywa\u0107 i kt\u00f3rym mo\u017cna handlowa\u0107.<\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142czesny dyskurs wok\u00f3\u0142 ochrony planety ci\u0105gle wok\u00f3\u0142 tych za\u0142o\u017ce\u0144 kr\u0105\u017cy. Ocieplenie klimatu, zniszczenie \u015brodowiska itd. nie jest czym\u015b z\u0142ym samym w sobie \u2013 jest z\u0142e, bo ma negatywne skutki. Gdyby ich nie by\u0142o festiwal smrodzenia i \u015bmiecenia m\u00f3g\u0142by trwa\u0107 w najlepsze, bo w\u0142a\u015bciwie czemu nie? Han zapewne sporo przesadza w swojej niech\u0119ci do cyfrowego \u015bwiata, ale nie spos\u00f3b nie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce drapi\u0105c w tym miejscu odkrywa co\u015b zdecydowanie g\u0142\u0119bszego: fundamenty naszego spojrzenia na to jak si\u0119 w materialnym \u015bwiecie przejawia cz\u0142owiecze\u0144stwo.<\/p>\n

Wpis powsta\u0142 na bazie ksi\u0105\u017cki \u201eNie(do)rzeczy\u201d<\/a> we wsp\u00f3\u0142pracy z Wydawnictwem Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przygl\u0105daj\u0105c si\u0119 bli\u017cej mo\u017cna odkry\u0107 wsp\u00f3lne fundamenty katastrofy klimatycznej i digitalizacji kolejnych sfer \u017cycia.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[12],"class_list":["post-1536","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-filozofia","tag-archiwum"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1536","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1536"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1536\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1536"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1536"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1536"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}