![\"\"](\"http:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/LIqXwjTquxsAUWk4.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Sytuacja kiedy internetowe boty pisz\u0105 wypracowania lepsze od uczni\u00f3w niewiele nam m\u00f3wi o cz\u0142owieku, komputerach i filozofii umys\u0142u. Natomiast bardzo wiele o tym jak na cz\u0142owieka spogl\u0105da nasz system edukacji. \u00a0<\/strong><\/p>\n Na pocz\u0105tku XIX wieku zaobserwowano wiele przypadk\u00f3w zniszczenia automatycznych krosien, kt\u00f3re pozwala\u0142y zdecydowanie szybciej i taniej ni\u017c dotychczas produkowa\u0107 tkaniny.<\/p>\n Za zdarzenia te odpowiadali rzemie\u015blnicy, kt\u00f3rzy obwiali si\u0119 nowej technologii. S\u0142usznie zauwa\u017cyli, \u017ce nikt nie b\u0119dzie uwzgl\u0119dnia\u0142 lat, podczas kt\u00f3rych uczyli si\u0119 fachu, gdy ten sam efekt \u2013 w postaci tkanin \u2013 uzyska\u0107 mo\u017cna zdecydowanie mniejszym nak\u0142adem czasu i \u015brodk\u00f3w finansowych przy pomocy maszyny obs\u0142ugiwanej przez zdecydowanie s\u0142abiej wykwalifikowanego pracownika.<\/p>\n Myli\u0142 by si\u0119 jednak ten, kto uwa\u017ca, \u017ce w procesie tkactwa maszyna zast\u0119puje cz\u0142owieka. Po pierwsze \u2013 z perspektywy czasu widzimy, \u017ce jednak ta rewolucyjna w\u00f3wczas technika dzi\u015b wydaje si\u0119 strasznie archaiczna. Po drugie \u201ezast\u0119powanie cz\u0142owieka\u201d zak\u0142ada jego istnienie. A w nowoczesnym procesie produkcji cz\u0142owiek jako taki nie wyst\u0119puje.<\/p>\n Osiemna\u015bcie \u2013 tyle czynno\u015bci nale\u017ca\u0142o wykona\u0107 (w XVIII wieku) do wyprodukowania szpilki<\/strong><\/p>\n Skrupulatnie wyliczy\u0142 to s\u0142ynny ekonomista Adam Smith. Zauwa\u017cy\u0142 on, \u017ce gdyby te czynno\u015bci rozdzieli\u0107 na poszczeg\u00f3lnych pracownik\u00f3w to produktywno\u015b\u0107 wzrasta znacz\u0105co. Osiemnastu robotnik\u00f3w wyspecjalizowanych tylko w jednej czynno\u015bci wyprodukuje w znacznie wi\u0119cej szpilek ni\u017c 18 rzemie\u015blnik\u00f3w, kt\u00f3rzy od pocz\u0105tku do ko\u0144ca prowadzili ca\u0142y proces.<\/p>\n Jeszcze bardziej rozrysowa\u0142 to Henry Ford. Do wykonania samochodu potrzebne by\u0142o nie 18 tylko ponad 7000 czynno\u015bci. S\u0142ynny przedsi\u0119biorca podzieli\u0142 je na takie, kt\u00f3re wymagaj\u0105 du\u017cej, \u015bredniej i niskiej si\u0142y. Wyodr\u0119bni\u0142 nawet takie, kt\u00f3re mog\u0105 wykonywa\u0107 osoby bez n\u00f3g, bez r\u0105k a nawet niewidomi.<\/p>\n Przejd\u017amy teraz do wsp\u00f3\u0142czesnej filozofii umys\u0142u<\/strong><\/p>\n Kierunek zwany funkcjonalizmem zak\u0142ada, \u017ce ludzki umys\u0142 dzia\u0142a jak maszyna, a dok\u0142adniej jak komputer. Dostaje jakie\u015b dane wej\u015bciowe, nast\u0119pnie zostan\u0105 one przetworzone i w efekcie nast\u0119puje jaka\u015b reakcja. Ale w 1980 roku John Searle opublikowa\u0142 jeden z najcz\u0119\u015bciej komentowanych eksperyment\u00f3w my\u015blowych zwany \u201echi\u0144skim pokojem\u201d.<\/p>\n Wyobra\u017amy sobie, \u017ce mamy pok\u00f3j ze szczelin\u0105 w \u015bcianie, przez kt\u00f3r\u0105 Chi\u0144czyk wsadza kartk\u0119 z napisanymi po chi\u0144sku pytaniami. W \u015brodku siedzi cz\u0142owiek, kt\u00f3ry nie zna j\u0119zyka chi\u0144skiego. Ma do dyspozycji kosze z r\u00f3\u017cnymi chi\u0144skimi literami i wielk\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 kt\u00f3ra w j\u0119zyku polskim m\u00f3wi jakie znaki z kosza ma wyrzuca\u0107 na zewn\u0105trz, gdy kto\u015b w\u0142o\u017cy z kartk\u0119 z danym pytaniem.<\/p>\n Kto\u015b z zewn\u0105trz m\u00f3g\u0142by uzna\u0107, \u017ce rozmawia z osob\u0105 znaj\u0105c\u0105 chi\u0144ski. Tymczasem jednak jak utrzymuje Searle jest to nieprawda.<\/p>\n Tym czego brakuje chi\u0144skiemu pokojowi, z zewn\u0105trz doskonale i poprawnie odpowiadaj\u0105cemu na pytanie jest intencjonalno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n Ta cecha, ze \u015bredniowiecznej filozofii wyci\u0105gni\u0119ta przez Franza Brentan\u0119 w XIX wieku z grubsza zak\u0142ada, \u017ce pewne zjawiska musz\u0105 by\u0107 o czym\u015b. Kamie\u0144 od my\u015bli o kamieniu r\u00f3\u017cni to, \u017ce w przypadku kamienia mamy jedn\u0105 rzecz w przypadku my\u015bli dwie: my\u015bl jako proces mentalny jakiego\u015b umys\u0142u i kamie\u0144 do kt\u00f3rego si\u0119 odnosi. Oczywi\u015bcie jest tu dosy\u0107 dziwne zjawisko, bo mo\u017cna my\u015ble\u0107 np. o Hobbitach albo elfach i nie wynika z tego istnienie owych. Jakby jednak nie patrze\u0107 trudno wyobrazi\u0107 sobie \u017ceby kto\u015b m\u00f3g\u0142 my\u015ble\u0107 o dos\u0142ownie niczym.<\/p>\n Intencjonalno\u015b\u0107 przys\u0142uguje tak\u017ce znakom w tym znakom j\u0119zyka. Cho\u0107by\u015bmy nie wiem jak d\u0142ugo badali napisane na kartce atramentem kreski o kszta\u0142cie \u201epies\u201d to nie znajdziemy tam nic co jest kud\u0142ate i szczeka. Do tego trzeba rozumiej\u0105cego j\u0119zyk polski cz\u0142owieka, kt\u00f3ry odniesie to do \u017cywego zwierz\u0119cia.<\/p>\n Jak rozstrzygn\u0105\u0107 ten sp\u00f3r? Nie wiem \u2013 ale obowi\u0105zuj\u0105cy w Polsce system edukacji jasno stoi na stanowisku funkcjonalistycznym<\/strong><\/p>\n Nieprzypadkowo rozpocz\u0105\u0142em od przytoczenia klasyk\u00f3w specjalizacji. Z punktu widzenia procesu wytwarzania ustandaryzowanych towar\u00f3w i us\u0142ug cz\u0142owiek jest zbiorem czynno\u015bci potrzebnych do ich wykonania. Czynno\u015bci kt\u00f3re, dodajmy, wed\u0142ug pioniera standaryzacji Fredericka Taylora mo\u017cna wykona\u0107 w jednoznacznie lepszy (czytaj: bardziej op\u0142acalny ekonomicznie) lub gorszy spos\u00f3b.<\/p>\n Do pe\u0142nienia roli \u201ewykonawcy\u201d tych czynno\u015bci w mo\u017cliwe \u201edobry\u201d spos\u00f3b skonstruowany jest nowo\u017cytny system edukacji. Dobry \u201ewykonawca\u201d to za\u015b po pierwsze taki kt\u00f3ry jest pos\u0142uszny i nie dyskutuje z procedur\u0105. Po drugie taki, kt\u00f3ry jest w wykonywaniu swoich w\u0105sko zakre\u015blonych i wyspecjalizowanych zada\u0144 mo\u017cliwie wydajny. Kiedy te warunki spe\u0142nia kto\u015b lub co\u015b lepszy, to c\u00f3\u017c \u2013 panie Areczku mam tysi\u0105c bot\u00f3w na pana miejsce.<\/p>\n Przyk\u0142ad? Szkolne wypracowania.<\/strong><\/p>\n Ten tekst napisa\u0142em pod wp\u0142ywem doniesie\u0144 o tym, \u017ce uczniowie prosz\u0105 popularnego ostatnio bota o to, aby napisa\u0142 im wypracowania szkolne. Podobno s\u0105 ca\u0142kowicie nieodr\u00f3\u017cnialne od tych napisanych przez cz\u0142owieka. Szczerze powiedziawszy wierz\u0119 na s\u0142owo i dotyczy to zdecydowanie bardziej obszernych ni\u017c wypracowania szkolne form literackich. Pe\u0142no jest na rynku ksi\u0105\u017cek o\u2026 pisaniu ksi\u0105\u017cek. Istniej\u0105 rozrysowane schematy akcji, ogromne bazy trop\u00f3w literackich i inne procedury tego \u201ejak si\u0119 pisze ksi\u0105\u017cki\u201d. Dysponuj\u0105c wiedz\u0105 o tym czego szukaj\u0105 czytelnicy nie powinno by\u0107 problemu z wyprodukowaniem kolejnego skandynawskiego krymina\u0142u albo pornograficznego romansid\u0142a przy u\u017cyciu sztucznej inteligencji.<\/p>\n Jednak takie wypracowanie czy taka ksi\u0105\u017cka z punktu widzenia komputera b\u0119dzie jak chi\u0144ska powie\u015b\u0107 dla ludzika zamkni\u0119tego w pokoju Searle\u2019a. Komputer nie wie, \u017ce pisze scen\u0119 zab\u00f3jstwa ani, \u017ce po raz dziesi\u0119ciotysi\u0119czny t\u0142umaczy postaw\u0119 Wokulskiego wobec \u0141\u0119ckiej.<\/p>\n Problem polega na tym, \u017ce najcz\u0119\u015bciej nie wiedzia\u0142y o tym tysi\u0105ce uczni\u00f3w, kt\u00f3rzy podobne wypracowania pope\u0142nili przy u\u017cyciu bardziej tradycyjnych metod<\/strong><\/p>\n Zapewne wszyscy kojarz\u0105 s\u0142ynn\u0105 scen\u0119, gdzie profesor z \u201eFerdydurke\u201d wmawia uczniowi, \u017ce S\u0142owacki wielkim poet\u0105 by\u0142 i go zachwyca, czego ten zrozumie\u0107 nie mo\u017ce, bo przecie\u017c S\u0142owacki wcale zachwycaj\u0105cy mu si\u0119 nie jawi! Przypomina mi si\u0119, jak w liceum postanowi\u0142em da\u0107 sw\u00f3j autentyczny upust na temat \u201eCh\u0142op\u00f3w\u201d. Dosta\u0142em 2 z minusem i wykrzyknikiem (z lito\u015bci) a nauczycielka by\u0142a za\u0142amana. Dzi\u015b z ocen\u0105 si\u0119 zgadzam, ale z uzasadnieniem nie. Zgadzam si\u0119, bo grafomania m\u0142odego korwinisty na nic lepszego nie zas\u0142ugiwa\u0142a, ale dlatego, \u017ce by\u0142a kiepskim tekstem. Tymczasem ja dosta\u0142em ocen\u0119 za \u201eniezgodno\u015b\u0107 z tematem\u201d (czy co\u015b w tym stylu) \u2013 czytaj za to, \u017ce tekst nie pasowa\u0142 do ustandaryzowanego klucza. C\u00f3\u017c, przypomina mi si\u0119, jak Jan Jakub Rousseau wys\u0142a\u0142 na konkurs pdt \u201eW jaki spos\u00f3b cywilizacja pomaga cz\u0142owiekowi\u201d tekst w kt\u00f3rym cywilizacj\u0119 \u201ezmasakrowa\u0142\u201d. To by\u0142a jego furtka do wielkiej kariery, dzisiaj by pewnie wylecia\u0142 za b\u0142\u0119dy formalne bez \u017cadnej merytorycznej oceny.<\/p>\n Te wypracowania maj\u0105 sens tylko i wy\u0142\u0105cznie wtedy, kiedy ucze\u0144 w jaki\u015b spos\u00f3b potrafi odnie\u015b\u0107 to co napisa\u0142 do czego\u015b na zewn\u0105trz. Kto\u015b kto napisze w j\u0119zyku chi\u0144skim \u015bwietny referat o szczekaniu psa nie zna j\u0119zyka chi\u0144skiego, je\u017celi nie potrafi tego odnie\u015b\u0107 do ujadaj\u0105cego Burka s\u0105siad\u00f3w. Inaczej niczym si\u0119 to nie r\u00f3\u017cni od pracy bota, kt\u00f3ra jest przy tym zdecydowanie wydajniejsza. Cho\u0107 nie wiem po co wydajno\u015b\u0107 w humanistyce \u2013 bez rozumiej\u0105cego podmiotu mo\u017cna ogromn\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cek z przesz\u0142o\u015bci wypieprzy\u0107 do kosza jako zb\u0119dn\u0105 stert\u0119 celuozy poplamionej atramentem a skupi\u0107 si\u0119 na maszynowej produkcji bestseller\u00f3w s\u0142u\u017c\u0105cych niezobowi\u0105zuj\u0105cej rozrywce.<\/p>\n To czy umys\u0142 cz\u0142owieka dzia\u0142a jak komputer czy nie, to jedna kwestia. Ale to, \u017ce nasze spo\u0142ecze\u0144stwo funkcjonuje tak jakby by\u0142a to prawda to inna sprawa i powa\u017cny problem. Bo je\u017celi cz\u0142owiek jest tylko wykonawc\u0105 jednej z siedmiu tysi\u0119cy czynno\u015bci przy ta\u015bmie, to cz\u0142owiek jest nikomu niepotrzebny, bo wkr\u0119ca\u0107 \u015brubki du\u017co lepiej potrafi maszyna.<\/p>\n Bibliografia: PS1: mo\u017cna mnie znale\u017a\u0107 na FB, Instagramie i Hejto:
\nToffler A. \u2013 Trzecia fala
\nFuchs T. \u2013 In defense of the human-being<\/p>\n
\nhttps:\/\/www.facebook.com\/filozofiadlajanuszy<\/a>
\nhttps:\/\/www.instagram.com\/filozofiadlajanuszy\/<\/a>
\nhttps:\/\/www.hejto.pl\/spolecznosc\/filozofia-dla-januszy<\/p>\n