{"id":1384,"date":"2023-01-02T11:04:28","date_gmt":"2023-01-02T11:04:28","guid":{"rendered":"https:\/\/www.filozofiadlajanuszy.pl\/?p=1384"},"modified":"2023-01-02T11:04:28","modified_gmt":"2023-01-02T11:04:28","slug":"filozofia-kaca","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/2023\/01\/02\/filozofia-kaca\/","title":{"rendered":"Filozofia kaca"},"content":{"rendered":"

\"\"Sylwestrowe pija\u0144stwo i inne przejawy upodlenia nie zawsze bywaj\u0105 oznak\u0105 zezwierz\u0119cenia, a prastarym sposobem radzenia sobie z nieub\u0142aganym up\u0142ywem czasu.<\/strong><\/p>\n

Absolutnie pierwszym zaj\u0119ciem jakim czwartoklasi\u015bci zajmuj\u0105 si\u0119 na lekcjach historii jest czas<\/strong><\/p>\n

To zrozumia\u0142e, \u017ce \u017ceby w og\u00f3le zajmowa\u0107 si\u0119 nauk\u0105 historii trzeba wiedzie\u0107 \u017ce rok 380 p.n.e by\u0142 wcze\u015bniej ni\u017c 379 p.n.e, \u017ce rok 2000 nale\u017ca\u0142 do wieku XX a nie XXI itd. W tym celu dzieci dostaj\u0105 strza\u0142k\u0119 symbolizuj\u0105c\u0105 up\u0142yw czasu od przesz\u0142o\u015bci do przysz\u0142o\u015bci i maj\u0105 na niej umie\u015bci\u0107 poszczeg\u00f3lne daty.<\/p>\n

Ale czy aby u\u017cywanie strza\u0142y do symbolizowania czasu to dobry pomys\u0142?<\/strong><\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142czesny cz\u0142owiek zachodu to pytanie uzna\u0142by za wr\u0119cz krety\u0144skie. Czym\u015b oczywistym wydaje si\u0119, \u017ce czas to swego rodzaju jednorodna, pozbawiona jako\u015bciowych r\u00f3\u017cnic strefa kt\u00f3r\u0105 zape\u0142ni\u0107 mo\u017cemy r\u00f3\u017cnymi wydarzeniami. Jednostki czasu zwi\u0105zane z obiektywn\u0105 miar\u0105 \u2013 pr\u0119dko\u015bci\u0105 \u015bwiat\u0142a w pr\u00f3\u017cni s\u0105 czym\u015b dla cz\u0142owieka neutralnym, tak jak neutralnym s\u0105 np. liczby matematyczne. W takim rozumieniu czasu to co mia\u0142o miejsce kiedy\u015b ju\u017c nigdy nie powr\u00f3ci, a czas biegnie w jedn\u0105 stron\u0119.<\/p>\n

Jednak jak zaraz zobaczymy takie \u201eoczywiste\u201d rozumienie czasu nie jest wcale jedynym mo\u017cliwym, a tak\u017ce \u2013 \u017ce pod pewnymi wzgl\u0119dami lepiej jest z niego zrezygnowa\u0107.<\/strong><\/p>\n

Ten spos\u00f3b pojmowania czasu zwany liniowym jest nieod\u0142\u0105cznie zwi\u0105zany z epok\u0105 nowo\u017cytn\u0105, jednak jego pocz\u0105tk\u00f3w nale\u017cy szuka\u0107 w religii \u017cydowskiej a nast\u0119pnie chrze\u015bcija\u0144skiej. Wed\u0142ug niej B\u00f3g stworzy\u0142 kiedy\u015b \u015bwiat i cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nast\u0119pnie na skutek grzechu pierworodnego zerwa\u0142 z nim \u0142\u0105czno\u015b\u0107. P\u00f3\u017aniej mamy ca\u0142\u0105 liniowo opowiedzian\u0105 histori\u0119 patriarch\u00f3w i narodu \u017cydowskiego. W ko\u0144cu ma przyj\u015b\u0107 Mesjasz i zbawi\u0107 ludzko\u015b\u0107. Wed\u0142ug chrze\u015bcijan to ju\u017c nast\u0105pi\u0142o i teraz czekamy na ponowne przyj\u015bcie. Ca\u0142a te historia z Mesjaszem itd. jest spowodowana w\u0142a\u015bnie tym, \u017ce czas biegnie w jedn\u0105 stron\u0119 i czasy b\u0142ogiego raju i pocz\u0105tku ju\u017c nigdy nie wr\u00f3c\u0105.<\/p>\n

Ale tyle maj\u0105 do powiedzenia chrze\u015bcijanie i \u017cydzi. Inne religie patrz\u0105 na to troch\u0119 inaczej.<\/strong><\/p>\n

Czyta\u0142em niedawno jakie\u015b rozwa\u017cania, czy Bo\u017ce Narodzenie (raczej w kontek\u015bcie rytualnym i estetycznym ni\u017c duchowym) jest pierwszym globalnym \u015bwi\u0119tem w dziejach ludzko\u015bci. Nie jest to do ko\u0144ca prawda. Takim \u015bwi\u0119tem jest Nowy Rok i cho\u0107 w r\u00f3\u017cnych tradycjach obchodzony na r\u00f3\u017cne sposoby i w r\u00f3\u017cnych dniach, to schemat jaki si\u0119 przy tym powtarza jest niemal identyczny.<\/p>\n

Tradycja \u015bwi\u0119towania nowego roku wi\u0105\u017ce si\u0119 nierozerwalnie z innym sposobem pojmowania czasu jakim jest czas cykliczny<\/strong><\/p>\n

Takie pojmowanie czasu nie ma wiele wsp\u00f3lnego ze strza\u0142k\u0105 biegn\u0105c\u0105 w jednym kierunku. Jest to raczej ko\u0142o na kt\u00f3rym rytmicznie wyst\u0119puj\u0105 pory roku, fazy ksi\u0119\u017cyca czy wschody i zachody s\u0142o\u0144ca. W takim czasie ka\u017cda chwila na sw\u00f3j spos\u00f3b powtarza si\u0119, zar\u00f3wno w przyrodzie jak i w \u017cyciu spo\u0142eczno\u015bci, kt\u00f3ra synchronizuje sw\u00f3j kalendarz z naturalnym rytmem przyrody. Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce dzisiejsza gospodarka jest du\u017co bardziej niezale\u017cna od warunk\u00f3w pogodowych. Wtedy zaj\u0119cia ludzkie by\u0142y niemal ca\u0142kowicie zdeterminowane tym co dzia\u0142o si\u0119 za oknem.<\/p>\n

Nowy rok jest w tym systemie dniem najwa\u017cniejszym: stanowi bowiem zresetowanie ca\u0142ego cyklu<\/strong><\/p>\n

Obchody nowego roku w wielu tradycjach mia\u0142y na celu odegranie mitu o stworzeniu \u015bwiata. Przy czym s\u0142owo \u201estworzenie\u201d wydaje mi si\u0119 tutaj nieco nietrafnym s\u0142owem, gdy\u017c nasuwa w naszej kulturze skojarzenie ze \u201estworzeniem z niczego\u201d. Du\u017co lepiej by\u0142oby tu m\u00f3wi\u0107 o \u201euporz\u0105dkowaniu \u015bwiata\u201d. Przed mityczn\u0105 histori\u0105 zazwyczaj te\u017c \u201eco\u015b\u201d by\u0142o: chaos, nie\u0142ad, nieporz\u0105dek. Obchody nowego roku sprowadzaj\u0105 si\u0119 wi\u0119c do powt\u00f3rzenia tej historii. Najpierw zaprowadza si\u0119 chaos, wyra\u017cony najcz\u0119\u015bciej w\u0142a\u015bnie w r\u00f3\u017cnych niezbyt ambitnych zabawach, pija\u0144stwie, orgiach i ha\u0142asie, a nast\u0119pnie zaczyna wszystko na nowo.<\/p>\n

A po co to w og\u00f3le komu?<\/strong><\/p>\n

Zdaniem rumu\u0144skiego religioznawcy Miracei Eliadego, cykliczne postrzeganie pozwala stworzy\u0107 iluzj\u0119 wieczno\u015bci i jest mechanizmem obronnym chroni\u0105cym cz\u0142owieka przed u\u015bwiadomieniem sobie nieub\u0142aganej czasowo\u015bci w\u0142asnego istnienia. Rzeczywisto\u015b\u0107 jest w tym rozumieniu ci\u0105g\u0142ym odgrywaniem mit\u00f3w kt\u00f3re mia\u0142y miejsce w czasie mitycznym. Warto tu zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce pomys\u0142 policzenia dok\u0142adnego wieku \u015bwiata wed\u0142ug Biblii narodzi\u0142 si\u0119 dopiero w XVII wieku. Wcze\u015bniej nikt sobie tym g\u0142owy nie zawraca\u0142, bo mentalno\u015b\u0107 cz\u0142owieka przednowoczesnego nie bardzo tego potrzebowa\u0142a. Mit o stworzeniu odgrywa\u0142 si\u0119 w innym jako\u015bciowo czasie (oraz innej jako\u015bciowo przestrzeni, wi\u0119c tak samo bezsensowne s\u0105 poszukiwania legendarnych miejsc typu Eden), niezale\u017cnie czy w sensie chronologicznym takie wydarzenia mia\u0142y miejsce czy nie.<\/p>\n

Zarzuty?<\/strong><\/p>\n

Jest ich oczywi\u015bcie sporo. Po pierwsze, trudno sobie wyobrazi\u0107 nawet najbardziej prymitywnego (czy raczej \u201eprymitywnego\u201d) cz\u0142owieka, kt\u00f3ry w og\u00f3le nie dostrzega liniowego aspektu swojego istnienia. Jednak jeszcze bardziej trudno wyobrazi\u0107 sobie cz\u0142owieka, kt\u00f3ry w og\u00f3le nie postrzega jego cyklicznego wymiaru. Jak zwraca uwag\u0119 psychiatra Thomas Fuchs, czas cz\u0142owieka jako organizmu biologicznego jest w ogromnej mierze rytmiczny. Od oddechu i bicia serca po rytm snu czy zaspokajania g\u0142odu mo\u017cemy \u017cycie podzieli\u0107 na w du\u017cej mierze powtarzalne odcinki. Dodatkowo nawet najbardziej nowoczesne spo\u0142ecze\u0144stwa operuj\u0105 kalendarzem, w swej zr\u0119bowej formie opracowanej jeszcze przed narodzinami Chrystusa. Tu tak\u017ce czas liczony jest cyklicznym rytmem 12 powtarzalnych miesi\u0119cy.<\/p>\n

Drugi zarzut jest taki, \u017ce dla wielu os\u00f3b Sylwester i Nowy Rok s\u0105 dniami \u201etakimi jak zwykle\u201d.<\/strong><\/p>\n

To prawda. W dzisiejszych czasach \u015bwi\u0119ta kalendarzowe niekoniecznie musz\u0105 pokrywa\u0107 si\u0119 z ich indywidualnym odbiorem. Swego czasu napisa\u0142em tekst \u201eKiedy odpoczniemy po \u015bwi\u0119towaniu?\u201d gdzie wyja\u015bni\u0142em, \u017ce \u015bwi\u0119to a czas wolny to dwie r\u00f3\u017cne rzeczy, oraz, \u017ce \u015bwi\u0119towanie jest tak naprawd\u0119 pracoch\u0142onnym i przymusowym zaj\u0119ciem. To prawda \u2013 jest takie, ale tylko dla tych kt\u00f3rzy si\u0119 z tymi \u015bwi\u0119tami nie uto\u017csamiaj\u0105. To zreszt\u0105 problem du\u017co szerszy i wymagaj\u0105cy przynajmniej zarysowania w debacie publicznej.<\/p>\n

Ostatnio sporo czasu po\u015bwi\u0119ci\u0142em lekturze na temat Sezonowych Zaburze\u0144 Nastroju (to zreszt\u0105 ma\u0142a podpowied\u017a w temacie czemu mnie ostatnio nie by\u0142o). Moj\u0105 uwag\u0119 przyku\u0142y badania przeprowadzone w latach 80-tych na starszych mieszka\u0144cach p\u00f3\u0142nocnej Norwegii. Po zapoznaniu z objawami SAD stwierdzali, \u017ce owszem, maj\u0105 co\u015b takiego, ale absolutnie nie uwa\u017caj\u0105 tego za przejaw choroby czy cierpienia. Po prostu ich rytm \u017cycia uwzgl\u0119dnia\u0142, \u017ce zimowa pora to czas refleksji, d\u0142u\u017cszego spania i rezygnacji z du\u017cej aktywno\u015bci. To by\u0142o dla nich normalne. Czy normalny jest przed\u015bwi\u0105teczny zapierdziel i zamykanie deadlin\u00f3w w ostatnich dniach grudnia, bo trzeba si\u0119 z terminami wyrobi\u0107 w starym roku?<\/p>\n

Wspomniany ju\u017c Thomas Fuchs wskaza\u0142, \u017ce tak naprawd\u0119 ka\u017cdy z nas ma kilka zegark\u00f3w. Pierwszy to zegar biologiczny o kt\u00f3rym wspomnia\u0142em. Drugi to zegar spo\u0142eczny kt\u00f3ry wyznacza rytm i tempo \u017cycia spo\u0142ecze\u0144stwa. Trzeci to zegar indywidualny wyznaczaj\u0105cy rytm i tempo \u017cycia indywidualnego cz\u0142owieka. Desynchronizacja tego ostatniego z wcze\u015bniejszymi towarzyszy zdaniem Fuchsa zaburzeniom psychicznym takim jak epizody depresyjne (zegar indywidualny p\u00f3\u017ani si\u0119 wzgl\u0119dem \u201e\u015bwiatowego\u201d) czy maniakalne (zegar indywidualny przyspiesza).<\/p>\n

Tak\u017ce okresowy reset i synchronizacja zegark\u00f3w z pewno\u015bci\u0105 jest pomocna.<\/strong><\/p>\n

Czy jednak aby musi odbywa\u0107 si\u0119 przez chlanie do nieprzytomno\u015bci i to koniecznie w Sylwestra? Oczywi\u015bcie, \u017ce nie \u2013 Eliade uwa\u017ca\u0142, \u017ce mity maja ogromn\u0105 moc adaptacji. R\u00f3wnie dobrze mo\u017ce by\u0107 to generalne sprz\u0105tanie i przegl\u0105d papier\u00f3w z wyrzucaniem tego co ju\u017c nieaktualne. Istot\u0105 nie jest upijanie si\u0119, lecz \u201ezniszczenie\u201d starego porz\u0105dku jakkolwiek mia\u0142oby to wygl\u0105da\u0107.<\/p>\n

Bibliografia:
\nM. Eliade \u2013 Mit wiecznego powrotu
\nT. Fuchs – In Defence of the Human Being: Foundational Questions of an Embodied Anthropology<\/p>\n

PS1: mo\u017cna mnie znale\u017a\u0107 na FB i Instagramie:
\n<\/strong>https:\/\/www.facebook.com\/filozofiadlajanuszy<\/a>
\nhttps:\/\/www.instagram.com\/filozofiadlajanuszy\/<\/a><\/p>\n

PS2: mo\u017cna mi postawi\u0107 kaw\u0119 (tudzie\u017c piwo) na:
\n<\/strong>https:\/\/buycoffee.to\/filozofiadlajanuszy<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sylwestrowe pija\u0144stwo i inne przejawy upodlenia nie zawsze bywaj\u0105 oznak\u0105 zezwierz\u0119cenia, a prastarym sposobem radzenia sobie z nieub\u0142aganym up\u0142ywem czasu.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[12],"class_list":["post-1384","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-filozofia","tag-archiwum"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1384","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1384"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1384\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1384"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1384"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1384"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}