![\"\"](\"http:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/6154edb810e8664b2264f7f367284d181500000.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
O \u201eumowie spo\u0142ecznej\u201d najcz\u0119\u015bciej m\u00f3wi si\u0119 w kontek\u015bcie ograniczenia naszej wolno\u015bci. Jednak ci\u0119\u017cko znale\u017a\u0107 teksty o tym, \u017ce \u017cycie w spo\u0142ecze\u0144stwie wi\u0105\u017ce si\u0119 z podejmowaniem pewnego ryzyka.<\/strong><\/p>\n Kto\u015b niedawno uszkodzi\u0142 tablice Tchorka w Warszawie<\/strong><\/p>\n Tablice Tchorka to takie dosy\u0107 charakterystyczne krzy\u017ce, ustawione zaraz po wojnie, wskazuj\u0105ce miejsca gdzie hitlerowcy zamordowali jak\u0105\u015b wi\u0119ksz\u0105 grup\u0119 ludzi. I sprawa rozbija si\u0119 w\u0142a\u015bnie o to, czy to aby na pewno byli hitlerowcy, bo kto\u015b na tablicach ponakleja\u0142 plakietki \u201eNiemcy\u201d.<\/p>\n Problem nie jest nowy i wyst\u0119puje (czy raczej: u\u015bwiadomiony zosta\u0142) od czas\u00f3w wojny<\/strong><\/p>\n Na ile losowy Hans, s\u0142u\u017c\u0105cy jako st\u00f3jkowy w ochronie magazynu pod Monachium ma odpowiada\u0107 za zbrodnie w obozach koncentracyjnych? Na ile te zbrodnie obarczaj\u0105 dzisiejszych, m\u0142odych Niemc\u00f3w? To wszystko pytania na kt\u00f3re w swoich pierwszych powojennych wyk\u0142adach stara\u0142 si\u0119 odpowiedzie\u0107 Karl Jaspers.<\/p>\n Karl Jaspers by\u0142 w Niemczech postaci\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105<\/strong><\/p>\n Wyrzucony z pracy przez nazist\u00f3w, m\u0105\u017c \u017byd\u00f3wki, wojn\u0119 sp\u0119dzi\u0142 w cieniu ci\u0105g\u0142ego zagro\u017cenia wyw\u00f3zk\u0105 do obozu. Mia\u0142, na pierwszy rzut oka, prawo od polityki Hitlera jak najbardziej si\u0119 odci\u0105\u0107, ale jako \u015bwietny filozof doskonale wiedzia\u0142, \u017ce to zbyt proste rozwi\u0105zanie.<\/p>\n Karl Jaspers w s\u0142ynnym eseju \u201eProblem winy\u201d wskazuje, \u017ce jest to kwestia skomplikowana i win\u0119 nale\u017cy roz\u0142o\u017cy\u0107 na kilka poziom\u00f3w.<\/p>\n Oczywi\u015bcie ta wina najbardziej zrozumia\u0142a, kryminalna, obarcza wy\u0142\u0105cznie sprawc\u00f3w przest\u0119pstw. Nie jest tego rodzaju win\u0105 Jaspersa, \u017ce boj\u00f3wki w niemieckich mundurach pali\u0142y ludzi \u017cywcem, skoro on sam w tym procederze nie uczestniczy\u0142. I gdyby na tym problem winy si\u0119 ko\u0144czy\u0142, to oczywi\u015bcie lwia cz\u0119\u015b\u0107 Niemc\u00f3w mia\u0142aby r\u0119ce czyste. Tymczasem nikt \u2013 w\u0142\u0105cznie z samym Jaspersem, kt\u00f3ry konsekwentnie u\u017cywa pierwszej osoby liczby mnogiej \u2013 nie jest czysty. A kluczem do tego jest odpowied\u017a na pytanie sk\u0105d si\u0119 w og\u00f3le bierze pa\u0144stwo i spo\u0142ecze\u0144stwo.<\/p>\n Ta z kolei kwestia by\u0142a \u017cywo dyskutowana kilka stuleci przed Jaspersem<\/strong><\/p>\n Na pocz\u0105tku czas\u00f3w nowo\u017cytnych, w XVII i XVIII wieku kilku filozof\u00f3w mocno stawia\u0142o na koncepcj\u0119 umowy spo\u0142ecznej. Polega ona na tym, \u017ce ludzie zrezygnowali z hipotetycznego stanu natury na rzecz \u017cycia w wi\u0119kszych spo\u0142eczno\u015bciach, ograniczaj\u0105c w ten spos\u00f3b swoj\u0105 przyrodzon\u0105 wolno\u015b\u0107 na rzecz innych profit\u00f3w. Oczywi\u015bcie wszystko to jest jedynie teoretycznym modelem, nie maj\u0105cym nic wsp\u00f3lnego z realnym powstawaniem pa\u0144stw i spo\u0142ecze\u0144stw.<\/p>\n Jednak sam koncept, \u017ce ludzie godz\u0105 si\u0119 na ograniczenie swojej wolno\u015bci w imi\u0119 profit\u00f3w \u017cycia w zorganizowanym spo\u0142ecze\u0144stwie jest dzi\u015b bardzo \u017cywotny.<\/p>\n Wydaje mi si\u0119 jednak, \u017ce wnioski z takiej postawy nie s\u0105 do ko\u0144ca u\u015bwiadomione. O ile bowiem na temat tego jak w\u0142adza czy te\u017c og\u00f3lnie rozumiane spo\u0142ecze\u0144stwo ograniczaj\u0105 nasz\u0105 wolno\u015b\u0107 toczy si\u0119 wr\u0119cz nieustaj\u0105ca dyskusja, to du\u017co rzadziej mo\u017cna spotka\u0107 debaty o tym, kto ma sp\u0142aci\u0107 koszty podlegania w\u0142adzy (\u017cycia w spo\u0142ecze\u0144stwie).<\/p>\n A koszty takie s\u0105!<\/strong><\/p>\n Mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107, \u017ce w\u0142adza, kt\u00f3rej podlegamy (a kt\u00f3rej wcale nie musimy popiera\u0107, vide Jaspers, bardziej wsp\u00f3\u0142czesne i lokalne przyk\u0142ady ka\u017cdy dobierze sobie sam) jest g\u0142upia, nieudolna, zbrodnicza i zaci\u0105ga w naszym imieniu pewne zobowi\u0105zania, kt\u00f3re my z kolei musimy ponosi\u0107. Czy jest to s\u0142uszne i sprawiedliwe? Zdaniem Jaspersa jak najbardziej, bo taki koszt istnienia spo\u0142ecze\u0144stwa w og\u00f3le.<\/p>\n Ale to, moim zdaniem nie wszystko.<\/strong><\/p>\n Dosy\u0107 oczywiste jest, \u017ce jak nic nie masz, to ci\u0119 nie okradn\u0105. Podobnie, jak siedzi si\u0119 w chatce w przys\u0142owiowych Bieszczadach (cho\u0107 to wbrew pozorom bardzo bliskie cywilizacji miejsce) mniejsza jest szansa np. na bycie ofiar\u0105 (lub spowodowanie!) wypadku samochodowego. Albo zara\u017cenia wirusem. Tak, s\u0142usznie pisz\u0105 ci kt\u00f3rzy zauwa\u017caj\u0105 zwi\u0105zek pandemii z wsp\u00f3\u0142czesnym trybem \u017cycia. Ale czy ten zwi\u0105zek nie jest pewnym kosztem, kt\u00f3ry ponie\u015bli\u015bmy za wygody korzystania ze spo\u0142ecze\u0144stwa?<\/p>\n O w\u0142a\u015bnie: tego zabrak\u0142o Jaspersowi. Koszt\u00f3w.<\/strong><\/p>\n Jaspers nie by\u0142 winien hitlerowskich zbrodni. Ale on musia\u0142 za nie zap\u0142aci\u0107. Dlaczego? Bo by\u0142 Niemcem, cz\u0142onkiem swojej spo\u0142eczno\u015bci. Czerpa\u0142 z tego tytu\u0142u profity, kt\u00f3re od niego niezale\u017ca\u0142y. Czemu mia\u0142by wi\u0119c nie ponosi\u0107 koszt\u00f3w z kt\u00f3rymi r\u00f3wnie\u017c nie mia\u0142 nic wsp\u00f3lnego?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" O \u201eumowie spo\u0142ecznej\u201d najcz\u0119\u015bciej m\u00f3wi si\u0119 w kontek\u015bcie ograniczenia naszej wolno\u015bci. Jednak ci\u0119\u017cko znale\u017a\u0107 teksty o tym, \u017ce \u017cycie w spo\u0142ecze\u0144stwie wi\u0105\u017ce si\u0119 z podejmowaniem pewnego ryzyka.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[12],"class_list":["post-1256","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-filozofia","tag-archiwum"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1256","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1256"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1256\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1256"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1256"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1256"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}