{"id":1178,"date":"2021-03-12T08:02:41","date_gmt":"2021-03-12T08:02:41","guid":{"rendered":"https:\/\/www.filozofiadlajanuszy.pl\/?p=1178"},"modified":"2021-03-12T08:02:41","modified_gmt":"2021-03-12T08:02:41","slug":"dlaczego-film-nie-zastapi-ksiazki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/2021\/03\/12\/dlaczego-film-nie-zastapi-ksiazki\/","title":{"rendered":"Dlaczego film nie zast\u0105pi ksi\u0105\u017cki?"},"content":{"rendered":"

\"\"Stuletnie odkrycie rosyjskich badaczy pozwala uzna\u0107, \u017ce niezale\u017cnie od tego o jakim filmie m\u00f3wimy, dyskusja o jego \u201ezgodno\u015bci z ksi\u0105\u017ck\u0105\u201d nie ma wi\u0119kszego sensu.<\/strong><\/p>\n

Pobawmy si\u0119 na pocz\u0105tek w pisarza i napiszmy takie zdanie:<\/strong><\/p>\n

Janusz poszed\u0142 do kina.<\/p><\/blockquote>\n

Czy mo\u017cna na bazie tej kr\u00f3ciutkiej historii u\u0142o\u017cy\u0107 adaptacj\u0119 filmow\u0105? Na pierwszy rzut oka wydaje si\u0119, \u017ce nie ma nic prostszego. Bierzemy jakiego\u015b go\u015bcia i nagrywamy kamer\u0105 jak idzie do kina. Je\u017celi zamiast go\u015bcia nagramy go\u015bci\u00f3w\u0119, albo zamiast do kina p\u00f3jdzie na kr\u0119gielni\u0119 b\u0119dziemy mogli powiedzie\u0107, \u017ce film jest \u201eniezgodny\u201d z orygina\u0142em. Kiedy na ekranie zobaczymy faceta id\u0105cego do gmachu podpisanego \u201ekino\u201d uznamy, \u017ce wszystko jest ok.<\/p>\n

Czy aby jednak na pewno?<\/strong><\/p>\n

No nie do ko\u0144ca. Jaki kolor oczu ma Janusz? W \u201eksi\u0105\u017cce\u201d nic o tym nie napisa\u0142em. A aktor odgrywaj\u0105cy jego rol\u0119 b\u0119dzie jaki\u015b kolor oczu mia\u0142. Podobnie nie wiemy jak du\u017ce jest kino \u2013 czy chodzi o multikino w galerii handlowej czy jakie\u015b ma\u0142y, niszowy lokal.<\/p>\n

Kto\u015b mo\u017ce powiedzie\u0107, \u017ce to bez znaczenia.<\/strong><\/p>\n

S\u0119k w tym, \u017ce nie ma czego\u015b takiego jak szczeg\u00f3\u0142 bez znaczenia w sztuce. Mo\u017cna sobie przecie\u017c wyobrazi\u0107 adaptacj\u0119 inn\u0105 (i cz\u0119sto takie powstaj\u0105!) tj. filmu na ksi\u0105\u017ck\u0119. Jakie szczeg\u00f3\u0142y mo\u017cemy wtedy pomin\u0105\u0107, a jakie musimy zostawi\u0107? Wszystkiego, po kszta\u0142t guzik\u00f3w w\u0142\u0105cznie nie jeste\u015bmy w stanie przecie\u017c opisa\u0107. A nawet gdyby\u015bmy spr\u00f3bowali to\u2026 czy rozwlek\u0142e, \u201erealistyczne\u201d opisy sceny po\u015bcigu nie zmieni\u0142yby jej w \u017caden spos\u00f3b?<\/p>\n

Co wi\u0119cej, nawet fakt, \u017ce ksi\u0105\u017cka o czym\u015b milczy, nie oznacza, \u017ce jest to pozbawione znaczenia.<\/strong><\/p>\n

Niedawno czyta\u0142em wspomnienia z pobytu w obozie koncentracyjnym napisane tu\u017c po wojnie. Ma\u0142o miejsca autorka po\u015bwi\u0119ca wyszukanym szykanom stosowanym przez Niemc\u00f3w, du\u017co bardziej na codziennym znoju obozowego \u017cycia. A przecie\u017c trudno powiedzie\u0107, \u017ceby tortury czy masowe egzekucje by\u0142y w opisie kacetu pozbawione znaczenia!<\/p>\n

Tego typu przemy\u015blenia prowadz\u0105 nas prosto do nurtu, kt\u00f3ry teoria literatury nazwa\u0142a szko\u0142\u0105 rosyjskiego formalizmu.<\/strong><\/p>\n

Formali\u015bci uwa\u017cali, \u017ce dzie\u0142o sztuki jest unikalnym zestawem jego cz\u0119\u015bci i nie podlega dos\u0142ownemu przek\u0142adowi. Sprawia to istnienie w ka\u017cdym utworze dw\u00f3ch zwi\u0105zanych ze sob\u0105 warstw, z kt\u00f3rych tylko jedna jest mo\u017cliwa do transferowania na inne media. T\u0119 w\u0142a\u015bnie warstw\u0119 nazwali fabu\u0142\u0105 (angielskie story, tego te\u017c s\u0142owa b\u0119d\u0119 dalej u\u017cywa\u0142), drug\u0105 sju\u017cetem (ang. plot).<\/p>\n

Story to w\u0142a\u015bnie ta warstwa tekstu, kt\u00f3ra w og\u00f3le umo\u017cliwia dyskusj\u0119 o \u201eZgodno\u015bci z orygina\u0142em\u201d. Bez niej w og\u00f3le nie widzieliby\u015bmy podobie\u0144stwa pomi\u0119dzy filmem, ksi\u0105\u017ck\u0105, gr\u0105 i komiksem. Story \u201eHarry\u2019ego Pottera\u201d brzmi najkr\u00f3cej rzecz ujmuj\u0105c tak: m\u0142ody czarodziej walczy z pot\u0119\u017cnym czarnoksi\u0119\u017cnikiem, kt\u00f3ry zabi\u0142 mu rodzic\u00f3w i teraz chce go dopa\u015b\u0107.<\/p>\n

Ale gdyby\u015bmy skupili si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na story, to mieliby\u015bmy problem: powstanie jednej i tylko jednej \u201ezgodnej z orygina\u0142em\u201d adaptacji podwa\u017ca\u0142oby sens wszystkich innych.<\/p>\n

Tym co sprawia, \u017ce dane dzie\u0142o jest tak naprawd\u0119 sob\u0105 nie jest nieobrobiona \u201emateria\u201d w postaci story, ale unikalna dla danego utworu forma jej uj\u0119cia, czyli plot.<\/strong><\/p>\n

Jeden z formalist\u00f3w, Wiktor Szk\u0142owski istot\u0119 sztuki dostrzega\u0142 w swoistej formie \u201eutrudniania\u201d przekazu. W codziennej komunikacji staramy si\u0119 odda\u0107 wszystko jak najpro\u015bciej, naszym celem jest dostarczenie komu\u015b informacji. Tu \u201ewierno\u015b\u0107 z orygina\u0142em\u201d ma niebagatelne znaczenie, a sam komunikat nie tylko mo\u017ce, ale wr\u0119cz powinien by\u0107 przerabiany na inne media, kt\u00f3re \u0142atwiej s\u0142u\u017c\u0105 praktyce.<\/p>\n

Inaczej jest w sztuce. Poeta, malarz lub re\u017cyser stara si\u0119 nie tyle przekaza\u0107 nam jakie\u015b informacje, co ubra\u0107 je w form\u0119 na tyle skomplikowan\u0105, by przyci\u0105gn\u0119\u0142a ona nasz\u0105 uwag\u0119. Tu w\u0142a\u015bnie jest miejsce na odrzucanie lub uzupe\u0142nianie \u201esuchych\u201d sk\u0142adnik\u00f3w story. Tworzeniem plotu jest wi\u0119c, w naszym przyk\u0142adzie dobieranie aktora o okre\u015blonych warunkach fizycznych lub budowanie scenografii o kt\u00f3rej w ksi\u0105\u017cce nie ma mowy (a kt\u00f3ra by\u0107 musi, bo przecie\u017c na ekranie poza aktorami co\u015b wida\u0107).<\/p>\n

Film mo\u017ce wi\u0119c by\u0107 \u201ezgodny\u201d z ksi\u0105\u017ck\u0105 jedynie w takim sensie jak obie te rzeczy zgodne by\u0142yby z kilkuzdaniowym streszczeniem. Ca\u0142a \u201e\u015bmietanka\u201d z zasady musi by\u0107 inna. Por\u00f3wnywanie tego to troch\u0119 jak patrzenie na wina z g\u00f3rnej p\u00f3\u0142ki pod k\u0105tem tego ile maj\u0105 procent: mo\u017cna, tylko po co?<\/p>\n

Bibliografia:
\nW. Szk\u0142owski \u2013 Sztuka jako chwyt
\nZ. Mitosek \u2013 Teorie bada\u0144 literackich
\nA. Burzy\u0144ska, M. Markowski \u2013 Teorie literatury XX wieku<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Stuletnie odkrycie rosyjskich badaczy pozwala uzna\u0107, \u017ce niezale\u017cnie od tego o jakim filmie m\u00f3wimy, dyskusja o jego \u201ezgodno\u015bci z ksi\u0105\u017ck\u0105\u201d nie ma wi\u0119kszego sensu.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[12],"class_list":["post-1178","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-literatura","tag-archiwum"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1178","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1178"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1178\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1178"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1178"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1178"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}