![\"\"](\"http:\/\/www.filozofiadlajanuszy.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/qtPls97Q5i70tOzI.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Czyli o tym jak bezczelnie manipulowa\u0107 m\u00f3wi\u0105c prawd\u0119 i tylko prawd\u0119.<\/strong><\/p>\n Wyobra\u017amy sobie, \u017ce pytamy si\u0119 znajomego o wra\u017cenia z wesela na kt\u00f3rym ostatnio by\u0142. Ten za\u015b odpowiada z pe\u0142nym oburzeniem w g\u0142osie \u201estary, nie by\u0142o Rolling Stones\u00f3w!\u201d. No jakby nie patrze\u0107: jest to logiczna odpowied\u017a na zadane pytanie. Co wi\u0119cej, jest zapewne jak najbardziej prawdziwa. Ale… no w\u0142a\u015bnie. Co\u015b jest nie tak. Co?<\/p>\n J\u0119zykoznawcy ju\u017c dawno temu zauwa\u017cyli, \u017ce s\u0142ownikowa i dos\u0142owna tre\u015b\u0107 komunikat\u00f3w jakie nadajemy najcz\u0119\u015bciej nie wyczerpuje ca\u0142ej jego tre\u015bci. Ba, mo\u017ce sta\u0107 w nim w \u015bwiadomej sprzeczno\u015bci, gdy np. m\u00f3wimy o kim\u015b kto zachowa\u0142 si\u0119 wyj\u0105tkowo idiotycznie \u201eto prawdziwy geniusz!\u201d Jednak sformalizowane badanie tego zjawiska to dorobek dopiero XX wieku, gdzie zaj\u0119\u0142a si\u0119 nim j\u0119zykowa pragmatyka.<\/p>\n Pragmatyka bada to, jak poszczeg\u00f3lne wyra\u017cenia funkcjonuj\u0105 w u\u017cyciu. Dla odmiany za\u015b semantyka interesuje \u201es\u0142ownikowe\u201d znaczenie. Przyk\u0142ad? Prosz\u0119 bardzo:<\/p>\n \u201ePershing pojecha\u0142 do Zakopanego i zosta\u0142 zastrzelony\u201d<\/em> Semantycznie rzecz ujmuj\u0105c to tre\u015b\u0107 tych zda\u0144 jest identyczna. \u201eI\u201d nie m\u00f3wi nam bowiem nic o czasowym nast\u0119pstwie omawianych zdarze\u0144. Jednak w praktyce s\u0142ysz\u0105c pierwsze zdanie rozumiemy ja jako \u201epojecha\u0142 do Zakopanego, gdzie zosta\u0142 zastrzelony\u201d ew. \u201ea nast\u0119pnie zosta\u0142 zastrzelony\u201d. Drugie natomiast jest niezrozumia\u0142e, wr\u0119cz \u015bmieszne. Cho\u0107 s\u0142ownikowo najzupe\u0142niej poprawne.<\/p>\n Jednym z epokowych wydarze\u0144 w rozwoju pragmatyki by\u0142 kr\u00f3tki artyku\u0142 Paula Grice’a \u201eLogika a konwersacja\u201d.<\/strong><\/p>\n Ameryka\u0144ski filozof przedstawi\u0142 tam kilka regu\u0142, kt\u00f3rymi rz\u0105dzi si\u0119 typowa komunikacja. Jednak to nie wszystko: regu\u0142y te nie s\u0105 traktowane dogmatycznie. Je\u017celi kto\u015b si\u0119 do nich nie stosuje to albo post\u0119puje nieracjonalnie LUB celowo je narusza chc\u0105c przekaza\u0107 \u201eco\u015b wi\u0119cej\u201d. Nie omawiaj\u0105c tu wszystkich tych regu\u0142 skupimy si\u0119 dzisiaj na jednej. Maksyma ilo\u015bci brzmi \u201edostarczaj w rozmowie tyle informacji ile jest zasadne w danej sytuacji, nie mniej i nie wi\u0119cej\u201d.<\/p>\n Co to znaczy? We\u017amy kilka zda\u0144:<\/p>\n 1. \u201eOddam ci pieni\u0105dze w \u015brod\u0119.\u201d Za\u0142\u00f3\u017cmy, \u017ce wszystkie te zdania s\u0105 prawdziwe. Jednak mimo to ci\u0105gle mo\u017cna ich u\u017cy\u0107 do zmiany sensu przekazu. Popatrzmy:<\/p>\n 1. Oddam ci pieni\u0105dze w \u015brod\u0119 (ale nie doda\u0142em, \u017ce w pi\u0105t\u0105 \u015brod\u0119 2035 roku) Wszystkie wy\u017cej wymienione zdania u\u017cyte w zwyk\u0142ej rozmowie poza literalnym sensem nios\u0105 ca\u0142y szereg informacji, kt\u00f3re Grice nazywa\u0142 \u201eimplikaturami konwersacyjnymi\u201d. Przyk\u0142adowo, w zdaniu 1, 3 i 4 mamy szereg implikatur og\u00f3lnych, czyli takich kt\u00f3re w normalnej sytuacji nios\u0105 dodatkowe za\u0142o\u017cenia, kt\u00f3rych naruszenie mo\u017cna potraktowa\u0107 jako komunikacyjn\u0105 nieuczciwo\u015b\u0107:<\/p>\n 1. Zak\u0142adamy, \u017ce chodzi o NAJBLI\u017bSZ\u0104 \u015brod\u0119. Przyk\u0142adem takich szczeg\u00f3lnych implikacji jakie niesie za sob\u0105 wypowied\u017a jest zdanie trzecie. Gdyby wypowiedzia\u0142 je jaki\u015b znany ameryka\u0144ski dziennikarz przeprowadzaj\u0105cy regularnie wywiady z wa\u017cnymi osobami rozumieliby\u015bmy je tak, \u017ce wywiad z Obam\u0105 by\u0142 planowany, ale z jakiego\u015b powodu nie dojdzie do skutku. Natomiast u\u017cycie go przeze mnie jest albo zupe\u0142nie nieracjonalne, albo niesie za sob\u0105 szczeg\u00f3lny cel. Popatrzmy:<\/p>\n – jednak nie kupi\u0119 sobie tego Maserati; Moja wypowied\u017a narusza ordynarnie nie tylko zasad\u0119 ilo\u015bci informacji, ale r\u00f3wnie\u017c (a mo\u017ce przede wszystkim) inn\u0105 zasad\u0119: \u017ceby m\u00f3wi\u0107 rzeczowo, czyli na temat. Jednak w\u0142a\u015bnie ta ostentacja sprawia, \u017ce implikuj\u0119 tu wyra\u017ane znaczenie niedos\u0142owne: \u201eo czym ty cz\u0142owieku m\u00f3wisz, przecie\u017c i tak nie masz mo\u017cliwo\u015bci kupna Maserati, m\u00f3wisz rzeczy oczywiste\u201d.<\/p>\n \u0141atwo ju\u017c chyba dostrzec jakie mo\u017cliwo\u015bci manipulacji nios\u0105 te ustalenia.<\/strong><\/p>\n Przyk\u0142ad ze zwrotem po\u017cyczki w \u015brod\u0119 to tylko wierzcho\u0142ek g\u00f3ry lodowej. Mo\u017cna przytoczy\u0107 du\u017co wi\u0119cej:<\/p>\n \u201eNie brak opinii, \u017ce pan X jest pedofilem, zdradza \u017con\u0119, przyjmuj\u0119 \u0142ap\u00f3wki, a na tapecie w telefonie ma zdj\u0119cie Fiata Multipli\u201d formalnie rzecz ujmuj\u0105c m\u00f3wi nam o opiniach, a nie o ich tre\u015bci, ale niech sobie ka\u017cdy sam odpowie jaka jest wymowa tekstu.<\/p>\n Innym sposobem jest \u201eja tylko pytam!\u201d bezczelnie ubierane w g\u00f3rnolotne has\u0142a o prawie do informacji, misji dziennikarskiej itd. Nie trzeba nawet ucieka\u0107 si\u0119 do takich trick\u00f3w jak \u201eczy przesta\u0142 pan ju\u017c zdradza\u0107 \u017con\u0119?\u201d wystarczy zapyta\u0107 \u201eco pan s\u0105dzi o legalizacji seksu z osobami poni\u017cej 15 roku \u017cycia?\u201d by niezale\u017cnie od odpowiedzi da\u0107 wielki nag\u0142\u00f3wek \u201eCzy X chce zalegalizowa\u0107 pedofili\u0119?\u201d lub \u201eX zabra\u0142 g\u0142os w sprawie legalizacji pedofilii\u201d. Znowu, cho\u0107 formalnie rzecz ujmuj\u0105c wszystko jest OK mamy do czynienia z nadu\u017cyciem i sprawianiem wra\u017cenia, \u017ce X w og\u00f3le takie kwestie rozwa\u017ca.<\/p>\n J\u0119zykoznawstwo rozr\u00f3\u017cnia zdania i wypowiedzi. Zdanie to taka abstrakcyjna idea np. \u201epada deszcz\u201d. Wypowied\u017a \u2013 to zdanie u\u017cyte w konkretnym kontek\u015bcie (\u201e-wyprowadzisz psa? – Pada deszcz\u201d). Z pewno\u015bci\u0105 analizowanie dos\u0142ownej tre\u015bci abstrakcyjnego komunikatu nie jest pozbawione sensu, zw\u0142aszcza, \u017ce s\u0142owa cz\u0119sto znacz\u0105 tylko to co znacz\u0105 lub niewiele wi\u0119cej.<\/p>\n Jednak je\u017celi ograniczymy si\u0119 tylko do takiego u\u017cywania j\u0119zyka, to czaj\u0105 si\u0119 przed nami r\u00f3\u017cne niebezpiecze\u0144stwa. Mniejszy problem jest taki, \u017ce ko\u0142o nosa przechodzi nam pi\u0119kno w\u0142adania j\u0119zykiem, z literatur\u0105 na czele. Ale du\u017co wi\u0119kszy problem jest taki, \u017ce masa ludzi gotowa jest wyciskaj\u0105c s\u0142owa jak mokr\u0105 szmat\u0119 zrobi\u0107 nam z m\u00f3zgu jajecznic\u0119, tylko po to, \u017ceby\u015bmy zostawili u nich swoje pieni\u0105dze czy wyborcze g\u0142osy.<\/p>\n \ud83d\udcdaBibliografia: Czyli o tym jak bezczelnie manipulowa\u0107 m\u00f3wi\u0105c prawd\u0119 i tylko prawd\u0119.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[12],"class_list":["post-1010","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-logika","tag-archiwum"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1010","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1010"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1010\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1010"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1010"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bigosikapitalizm.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1010"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n\u201ePershing zosta\u0142 zastrzelony i pojecha\u0142 do Zakopanego\u201d<\/em><\/p>\n
\n2. \u201eJutro na blogu nie b\u0119dzie wywiadu z Barackiem Obam\u0105.\u201d
\n3. \u201eJanek ma w domu dwa pokoje.\u201d
\n4. \u201eKasia mia\u0142a wypadek samochodowy i zwichn\u0119\u0142a nadgarstek.\u201d<\/p>\n
\n2. Jutro na blogu nie b\u0119dzie wywiadu z Obam\u0105 (ani z papie\u017cem, Cristiano Ronaldo czy panem Mietkiem spod sklepu. Nigdy nie by\u0142o tu \u017cadnych wywiad\u00f3w, dlaczego wi\u0119c autor wspomina o tym, \u017ce jutro te\u017c nie b\u0119dzie i to dodatkowo z Obam\u0105?)
\n3. Janek ma w domu dwa pokoje (oraz 10 innych, o kt\u00f3rych nie wspomnia\u0142em).
\n4. Kasia mia\u0142a wypadek i zwichn\u0119\u0142a nadgarstek (a tak\u017ce urwa\u0142o jej g\u0142ow\u0119).<\/p>\n
\n3. Janek ma w domu TYLKO dwa pokoje.
\n4. Kasia zwichn\u0119\u0142a nadgarstek i NIC WI\u0118CEJ jej si\u0119 nie sta\u0142o (ew. pozosta\u0142e obra\u017cenia s\u0105 jeszcze mniej istotne ni\u017c zwichni\u0119ty nadgarstek).
\nTak je b\u0119dziemy co do zasady interpretowa\u0107, chyba, \u017ce zachodz\u0105 inne, szczeg\u00f3\u0142owe okoliczno\u015bci.<\/p>\n
\n– a u mnie jutro nie b\u0119dzie wywiadu z Obam\u0105!<\/p>\n
\nP. Grice \u2013 Logika a konwersacja
\nS. Levinson \u2013 Pragmatyka
\nM. Tokarz \u2013 Argumentacja, perswazja, manipulacja<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"